www.vergadering.nu  Recensie-index  www.vergadering.nu

3 RECENSIES


Roep om verzoening
- Een Palestijnse christen over vrede en recht
Naim Ateek
Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer
ISBN 9789023920656
Prijs: Ä 19,90
Dit boek bestellen...


Roep om verzoening biedt een gelovige visie op de moeilijke situatie van Palestijnse christenen en hun geweldloze verzet tegen de bezetting van de Palestijnse gebieden. Ook verwoordt Ateek, die directeuren medeoprichter is van Sabeel, een oecumenisch centrum voor Palestijnse bevrijdingstheologie in Jeruzalem, zijn protest tegen de sympathie van het christelijke Westen voor het zionisme. Ateek benadrukt in dit boek, dat zeer geschikt is voor gebruik in gespreksgroepen, dat gerechtigheid en recht onmisbaar zijn voor vrede en verzoening.

Lees ook:
18-09-2012 Alfred Muller: Ateek, gebrek aan kritische reflectie...
30-06-2012 RD: Volgens Naim Ateek (Sabeel) is het Zionisme de boosdoener...
07-05-2012 IP: Verslag van de Ateek/Sabeel boekpresentatie...
24-04-2012 RD: Bevrijdingstheoloog Ateek accepteert geen terugkeer van Israel op grond van de Bijbel...
24-04-2012 RD: Vervolg interview met Ateek: "Hamas is minder bedreigend dan Israel"...
04-04-2012 Sabeel, structuur van christelijke minachting | pdf
                  Meer over Sabeel...


3. - september 2012 - www.christenenvoorisrael.nl/israel-en-de-kerk

Roep om verzoening

Recensie door J. de Vreugd

Dit boek is een vertaling van 'A Palestinian Christian Cry for Reconciliation', het nieuwste boek van de grondlegger van Sabeel, het instituut voor zgn. Palestijnse bevrijdingstheologie. Reeds eerder (2007) schreven we in ons blad over Sabeel en Ateek. Intussen heeft deze 'bevrijdingstheologie' in ons land behoorlijk aan invloed gewonnen; vanuit de PKN (Kerk in Actie) wordt Sabeel stevig gesteund. Ik kom daar nog even op terug.

Het is ondoenlijk een boek van ruim 250 bladzijden in een bespreking kort samen te vatten, hoewel de boodschap eigenlijk heel simpel is: IsraŽl deugt niet, en degenen die IsraŽl steunen deugen evenmin, en al helemaal degenen die IsraŽl steunen met de Bijbel in de hand. Het grote kwaad van deze tijd is het zionisme, dat tot de staat IsraŽl heeft geleid. Het vormt een bedreiging voor de Palestijnen, voor de stabiliteit in het Midden-Oosten, en voor de wereldvrede. Het kwaad dat daarmee collaboreert en het stimuleert is het religieuze zionisme, zowel Joods als christelijk, dat de Bijbel misbruikt en van God een karikatuur maakt en derhalve zelfs een 'gedrochtelijke theologie' genoemd wordt.

Zionistische benadering
Citaat: 'Oorspronkelijk was het conflict politiek en geworteld in Europees kolonialisme en imperialistische ideologieŽn, maar sindsdien hebben de zionisten - zowel christelijke als joodse - de IsraŽlische expansie een theologische onderbouwing gegeven die steunt op bijbelse taal... Zowel christelijke zionisten uit het Westen als joods godsdienstige zionisten gebruikten bijbelse taal voor rechtvaardiging van de IsraŽlische aanspraken op het gehele Palestijnse gebied en het tirannieke gedrag van de IsraŽlische regering jegens de Palestijnen. Daarom is het van wezenlijk belang een dergelijke theologie van militarisme, overheersing en onrecht te bestempelen als een bijbels gedrocht en in plaats daarvan erop te wijzen dat de authentieke boodschap van de Bijbel gerechtigheid, genade en vrede inhoudt. Het is van groot belang dat christenen inzien dat een zionistische benadering van de Bijbel op een misvatting berust; de moderne staat IsraŽl kan de beginselen van ethiek en gerechtigheid niet blijven negeren en evenmin voortgaan met de op ethiek en gerechtigheid gebaseerde, internationale rechtsbeginselen te tarten' (blz.29).

Onder een zionistische benadering van de Bijbel verstaat Ateek: vasthouden aan de gedachte van lsraŽls uitverkiezing en unieke positie te midden van de volkeren, vasthouden aan de geldigheid van de landbelofte, geloof in de letterlijke betekenis en de actualiteit van de profetieŽn van terugkeer en herstel; kortom een lezen en verstaan van de Schriften zoals die met name de laatste decennia door veel christenen herontdekt zijn. Dat heet bij Ateek bekrompen, vals, beperkt, onhoudbaar, ketters, conservatief, militaristisch, fundamentalistisch, exclusivistisch, corrupt. 

Op een gegeven moment heeft hij het zelfs over een 'antieke stammentheologie': 'In naam van een antieke stammentheologie die nog altijd hardnekkig vasthoudt aan een speciale joodse god, aan de voorrechten van een speciaal volk van God en aan een uniek joods recht op het gehele land Palestina, worden de Palestijnen onderdrukt en gedehumaniseerd, en wordt hun aanspraak op het land waar vele van hun families al eeuwen lang wonen genegeerd' (blz.105). 

Het Oude Testament
Zo gaat het 250 bladzijden lang. Het zal duidelijk zijn, dat het Oude Testament stevig onder het fileermes van Ateek door moet. Het ademt immers een exclusivistische geest; 'stammentheologie'. Bij de profeten begint hier en daar het licht door te breken, al moeten ook de profetische beloften 'ont-zioniseerd' worden, want ze zijn soms 'onrustbarend racistisch' (blz.82; hij heeft het hier over sommige passages uit Deutero-Jesaja).Volgens Ateek is er in het Oude Testament een voortdurende strijd tussen een geest van exclusivisme en van inclusivisme, waarbij de exclusieve geest meestal de toon aangeeft, terwijl pas in het Nieuwe Testament het licht echt doorbreekt. 

Stralende uitzondering is Jona: daar wint de inclusieve geest het van de bekrompen stammentheologie. Jona is dan ook de eerste Palestijnse(!) bevrijdingstheoloog, groter dan Jesaja en Jeremia. 'Jona's feitelijke boodschap is opwindend en bevrijdend en biedt een passend hoogtepunt voor oudtestamentische theologie', het boek is 'misschien zelfs geschreven door een vrouwelijke bevrijdingstheoloog die zich niet stoorde aan religieuze taboes' (blz. 106). In elk geval boodschapt Jona, dat'God niet langer kon worden opgevat als een tribale god, omsloten door een beperkte geografische plaats' (blz.103). Dat alles komt dan natuurlijk tot zijn climax in Jezus, de Palestijn, die net als de Palestijnen nu onder een bezetting werd geboren en alle facetten van een meedogenloze overheersing en wrede bezetting kende. 'Indien we de EvangeliŽn bekijken door deze bril, ontdekken we een bevrijdingstheologie die wezenlijk relevant is voor Palestijnse christenen die nu onder IsraŽlische bezetting leven' (blz. 28). 

Waar het volgens Ateek om gaat, is dat we de Bijbel lezen als het getuigenis van Gods bevrijding in Jezus, met een toespitsing naar wat in zijn ogen recht en gerechtigheid is ten behoeve van het Palestijnse volk. Doordat hij dat als leesregel hanteert is zijn Bijbelgebruik selectief en ideologisch te noemen - iets wat hij zijn tegenstanders voortdurend verwijt.

Een wezenlijke vraag is natuurlijk die naar het Bijbelgebruik en de hermeneutische sleutel daarbij. Ik citeer hier uit wat ik in 2007 hierover schreef (waarin enkele citaten uit eerdere publicaties van Ateek en Sabeel): 'Sabeel wil de Bijbel, en met name het Oude Testament 'redden' voor Palestijnse christenen. De stichting van de staat IsraŽl heeft het zicht op de Bijbel van Palestijnse christenen diepgaand beÔnvloed. Kort en goed gezegd: voor de beleving van deze christenen werd het Oude Testament in de uitleg van Joodse en christelijke theologen tot een zionistische en (dus) anti-Palestijnse tekst. Met de Bijbel in de hand worden in de optiek van Palestijnse christenen onderdrukking, bezetting, discriminatie en onrecht gelegitimeerd. De vraag werd: 'How can the Old Testament be the Word of God in light of the Palestinian Christians' experience with its use to support Zionism?" [Vert.: Hoe kan het Oude Testament het Woord van God zijn in het licht van de ervaring van Palestijnse christenen dat het gebruikt wordt om het zionisme te steunen?]
Daarmee samenhangend is de ingrijpende vraag naar het zicht op God: wat heeft God te maken met de nieuwe staat IsraŽl? Is Hij een partijdige God, die de Joden bevoordeelt boven de Palestijnen, ja het geweld tegen Palestijnen sanctioneert? 'God's character is at stake. God's integrity has been questioned'.
[Vert.: Gods karakter staat op het spel. Gods integriteit is in twijfel getrokken.]

Het antwoord op deze vragen is, dat men het uitgangspunt kiest in de Persoon en het werk van Christus zelf. In Hem zien we het wezen en karakter van God; Hij is ook de leesregel voor de Schriften. Wat niet met Zijn Persoon en Woorden overeenkomt kan niet van God zijn en kan geen Woord van God zijn. Bij moeilijke passages in de Bijbel, maar ook bij verwarrende gebeurtenissen van vandaag is de vraag: 'Is the way I am hearing this the way I have come to know God in Christ? Does this fit the picture I have of God that Jesus has revealed to me? Does it match the character of the God whom I have come to know through Christ? If it does, than the passage is valid and authoritative. If not, then I cannot accept its validity or authority'. [Vert.: Is de manier waarop ik dit hoor de manier waarop ik God in Christus heb leren kennen? Past dit in het plaatje dat ik van God heb, dat Jezus mij geopenbaard heeft? Komt het overeen met het karakter van de God die ik door Christus heb leren kennen? Als dat zo is, dan is de passage geldig en gezaghebbend. Zo niet, dan kan ik haar geldigheid en gezag niet aanvaarden.]

Ateek voelt de beschuldiging van subjectivisme aankomen; hij verwerpt die met de opmerking, dat wanneer we maar goed luisteren naar het Nieuwe Testament en ons laten leiden door het beeld van God, dat vanuit het Nieuwe Testament naar ons toekomt, we een zekere weg gaan zonder gevaar van subjectivisme. 

Intussen betekent deze stellingname, dat christenen vandaag delen van het Oude Testament, die niet bij dit beeld passen niet als gezaghebbend Woord van God kunnen accepteren; ze zijn uitingen van een 'early stage of human understanding of God's revelation that conflicts with the Christian's understanding of God as revealed in Christ'. [Vert.: ze zijn uitingen van een vroeg stadium in het menselijke verstaan van Gods openbaring, die botst met het verstaan dat de christen heeft van God als geopenbaard in Christus.]

Het particularisme van het OT wordt overstegen door het universalisme van het NT. Zo sneuvelt er het een en ander in het OT, zo komt het dicht in de buurt van de idee, dat de God van het NT toch wel een andere is dan die van het OT, zo wordt het christelijk verstaan van Gods openbaring superieur aan het Joodse; zo wordt de kerk superieur aan IsraŽl. Hier komt onmiskenbaar de ketterij van Marcion om de hoek kijken, al in de eerste eeuwen door de kerk afgewezen. In deze benadering van de Bijbel worden de blijvende verkiezing van IsraŽl, de landbelofte en de profetische beloften van het herstel van IsraŽl geschrapt als behorend tot een voorbij stadium in 'human understanding of God's revelation'. 

Ont-Joodsing
In deze benadering heeft het huidige IsraŽl niets te maken met het bijbelse IsraŽl en de Joodse staat heeft dan ook niets te maken met een eventueel herstel van dat bijbelse IsraŽl. In wezen is dit niet veel anders dan de klassieke vervangingstheologie, die nu ook nog eens politiek wordt vertaald. Hand in hand hiermee gaan een 'ont-Joodsing' van Jezus en een lossnijden van de kerk van haar wortels in IsraŽl, en dat wel heel rigoureus. Jezus was een Palestijn, die wist wat het betekende onder bezetting te leven. 

In een lezing op een Sabeelconferentie stelt Ateek, dat de kerk werd geboren in Palestina. De apostelen en de eerste christenen waren allen Palestijnen. Het evangelie werd niet alleen in Jeruzalem verkondigd, maar ook in Nablus (niet in Sichem!). De christelijke gemeenschap groeide in Palestina. Dat Jezus een Thora-getrouwe Jood was, die leefde en ademde in de Openbaring die God aan IsraŽl gegeven had wordt verzwegen. Dat het boek Handelingen duidelijk aangeeft hoe de kerk van Christus begonnen is als een gemeenschap van Joden en Jodengenoten in Jeruzalem, die geworteld was en bleef in IsraŽl krijgt geen enkele aandacht. De suggestie wordt gewekt, dat er sinds de geboorte van de kerk een ononderbroken Palestijnse christelijke geschiedenis is, die ruw werd verstoord door de komst van de Joden en de stichting van de staat. Dat alles past wonderwel in het ideologische spraakgebruik van de Palestijnen sinds de jaren '60 van de vorige eeuw'. 

Ik schreef dat dus in 2007. Sindsdien zijn de ideeŽn van Ateek alleen maar geradicaliseerd, zoals blijkt uit dit onthutsende boek. Door heel het boek heen lopen ook verwijzingen naar de recente geschiedenis. Ik ga daar nu niet verder op in, constateer alleen dat die geschiedenis beschreven wordt in Palestijns-ideologische zin, waarbij IsraŽl voortdurend in de beklaagdenbank zit en alle schuld toegewezen krijgt. Ook de vileine vergelijking van IsraŽl met het apartheidsbewind van Zuid-Afrika ontbreekt niet; niet voor niets heeft Desmond Tutu een voorwoord geschreven, wiens anti-IsraŽl opstelling meer dan duidelijk is.

Geweld
Ateeks opstelling wordt nogal eens geprezen als het sublieme voorbeeld van geweldloosheid. Zelf geeft hij trouwens hoog op van het 'geweldloze verzet' van de Palestijnen in de eerste intifada. Geweld in het Palestijns-IsraŽlisch conflict zegt hij af te wijzen. Voorzover er aan Palestijnse kant geweld is (dat kan hij natuurlijk niet ontkennen), vindt hij dat een verkeerde weg, maar hij loopt wel over van begrip, omdat het tenslotte in zijn visie enkel en alleen opgeroepen wordt door IsraŽlisch geweld.

Intussen voert hij wel een krachtig pleidooi voor politieke en economische sancties tegen en een algehele boycot van IsraŽl. Kerken en christenen zouden daarin voorop moeten gaan. Dat zet de 'roep om verzoening' wel in een merkwaardig daglicht. Datzelfde geldt trouwens ook voor zijn woordgebruik. Hij wordt beschreven als een beminnelijk mens, die uit is op verzoening. Dat zal waar zijn. Maar zijn woordgebruik is verbijsterend gewelddadig. Voortdurend scheldt hij iedereen, die zijn theologische en politieke opstelling niet deelt, de huid vol. Ik heb daar al wat staaltjes van gegeven. Maar ook de manier waarop hij steevast over IsraŽl en zijn leiders spreekt slaat werkelijk alles: terreur, terroristisch, onderdrukkend, illegaal, corrupt doortrapt, sluw, gemeen, machtshonger, ultra-imperialistisch - het zijn termen die regelmatig terugkeren. Dat zijn niet alleen maar woorden. Ze hebben een potentie van werkelijk geweld in zich, zeker in de geladen situatie in het Midden-Oosten.

Presentatie
Tenslotte. Het boek werd onlangs in de Bergkerk in Amersfoort gepresenteerd in aanwezigheid van de schrijver. Daarbij was een behoorlijk aantal vertegenwoordigers van de PKN aanwezig. Synodepraeses Verhoeff kreeg een presentexemplaar overhandigd. Volgens de verslagen prees ds. Verhoeff de inzet van Naim Ateek als inspirator van Sabeel. Hij onderstreepte, dat dit boek terecht meer aandacht vraagt voor de situatie van Palestijnse christenen. De onopgeefbare verbondenheid van de PKN met het volk IsraŽl mag niet ten koste gaan van een andere verbondenheid: die met de Palestijnse christenen. Verhoef plaatste in dit verband wel de kritische kanttekening,'dat de inhoud van het boek soms over grenzen heen schuurt'. Toch sprak hij de wens uit, dat lezing van dit boek meningen zou doen veranderen. 

Synodescriba Plaisier - ook aanwezig bij de presentatie - schrijft een woord vooraf in het boek. Hij beseft, dat veel kerkleden grote problemen zullen hebben met de inhoud van het boek. 'Toch moet de stem van Ateek serieus worden gehoord'. De min of meer plichtmatige verwijzing naar de 'onopgeefbare verbondenheid met het volk IsraŽl' die we bij Verhoeff nog hoorden, lezen we bij Plaisier niet. Wel de positieve aanbeveling om vooral naar deze 'profetische stem' te luisteren. 

Het is verbijsterend, dat twee leidinggevende figuren van de PKN een theologie, die alles wat aan hernieuwde bezinning in de Nederlandse kerken, met name de voormalige Nederlandse Hervormde Kerk, opkwam met ťťn forse haal als een 'theologisch gedrocht' en zelfs een ketterij wegmaait, zo positief inhalen; om nog maar te zwijgen van de politieke consequenties van de theologie van Ateek en Sabeel: ontmanteling van de Joodse staat IsraŽl. 

Dit boek had nooit officieel namens de PKN in ontvangst genomen mogen worden. De leiding van de PKN heeft hiermee naar mijn idee een groot deel van de kerk, dat graag in de lijn van de synodale handreiking 'IsraŽl, volk, land en staat' van 1970 verder wil, een klap in het gezicht gegeven, en, wat erger is, zich weer een onbetrouwbare gesprekspartner voor IsraŽl en Jodendom betoond. Maar dat was helaas al duidelijk uit de forse financiŽle en mentale steun aan Sabeel.
 


2. - september 2012 - www.appelkerkenisrael.nl Nieuwsbrief 15-1

Omarmt Arjan Plaisier Ďketterí Marcion?

Recensie door Piet van Midden

Waar vakantie allemaal niet goed voor is. De stapel boeken die ik had gereserveerd, heb ik zowaar allemaal kunnen lezen. Daaronder het boek van Naim Ateek, Roep om verzoening. Een Palestijnse christen over vrede en recht. De ondertitel had m.i. beter kunnen luiden ĎÖover onvrede en onrechtí maar dat terzijde. Laat ik beginnen met een voor sommigen misschien onverwachte bekentenis: ik heb het boek met sympathie voor de persoon Ateek gelezen. Het verbaasde mezelf, moet ik bekennen. Ik kom vaak in IsraŽl, al heel lang. Ik heb er bij elkaar een paar jaar van mijn leven liggen en het voelt elke keer als thuiskomen. Niettemin moet ik ook zeggen dat er sociaal en economisch merkbaar steeds mťťr mis is en dat de relaties tussen de bevolkingsgroepen zich verharden. Dat de Palestijnse bevolking zich tweederangs voelt, kan ik me voorstellen. Zo voelt Naim Ateek dat aan den lijve. Hij is Palestijn ťn christen en dat is in IsraŽl en de Palestijnse gebieden een steeds lastiger wordende combinatie. Het aantal Palestijnse christenen loopt sterk terug. Ze proberen weg te komen naar landen met meer toekomst dan Palestina. En met hen verdwijnt een belangrijk deel van de kerkgeschiedenis uit het zicht.

De Bijbel als snoepwinkel
Nu het boek zelf. Het opent met een terugblik op de geschiedenis en het ontstaan van Sabeel. Bij hoofdstuk 2 begint mín verbazing, die me het hele boek niet heeft losgelaten. Uitgangspunt voor Ateek is de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter en de weduwe uit Lucas 18. Het blijkt een kleine stap: de rechter vertegenwoordigt de onderdrukker en de weduwe de onderdrukte. Nog duidelijker: de rechter is de staat IsraŽl en de weduwe is het Palestijnse volk. Dat is een hermeneutiek van grote stappen, snel thuis en doel bereikt. Dat in het verhaal van Jezus de rechter niet het onrecht veroorzaakt heeft, maar er zijn oordeel over de tegenpartij moet uitspreken, vindt Ateek kennelijk niet belangrijk. Het verstoort het plaatje dat ĎJezus hier de bevrijdingstheoloog bij uitstek schetstí (p.35). Ik haal het voorbeeld aan omdat ik moedeloos word van dit soort Bijbelgebruik. Door wie dan ook: de Schrift als snoepwinkel met voor elk wat wils. Wat je niet bevalt laat je links liggen of doe je weg. Ik kan het van Ateek nog wel hebben: zijn groepering heeft het bepaald niet makkelijk en dan zoek je in de Bijbel niet tevergeefs naar troost. Maar om je persoonlijke herkenning aan anderen voor te houden als model van Bijbellezen gaat me te ver, helemaal als dat Bijbellezen Israelbashing mede ten doel heeft.

Gekleurd beeld
Het beeld dat Ateek schetst, is van klein duimpje (de Palestijnen) tegenover de reus met de zevenmijlslaarzen, IsraŽl. Militair is dat natuurlijk zo maar de reus is kwetsbaar voor aanslagen. Daarmee ontwricht(t)en Palestijnen een hele samenleving, de joodse gemeenschappen en bedreig(d)en ze individuen over de hele wereld. De Olympische Spelen van 1972 zijn de enige die ik me tot nu toe herinner (die van Londen ben ik straks weer kwijt). En de Achille Lauro, 1985, waarvan de gehandicapte Leon Klinghoffer met rolstoel en al in zee werd gedumpt, staat nog op mín netvlies. Beide vůůr de 1e Intifada. Het is een vorm van geweld die een niet aflatende golf van terreur in beweging heeft gezet, tot die van Boko Haram in Nigeria aan toe.

Ateek spreekt zich uit voor geweldloosheid. Daarin is hij sympathiek. Maar voor hem is duidelijk: de joden en daarna: Israel, die hebben het gedaan. De zionisten voorop. Onder de Ottomanen leefden joden, christenen en islamieten vredig samen, is het idyllische plaatje dat Ateek schetst. Met het zionisme ging het mis. Geen woord over Arafats oom Mohammed Amin al-Hoesseini, Grootmoefti van Jeruzalem, die in 1920 (!) begon met het organiseren van rellen tegen biddende joden. Hoesseini zou een vriend van Hitler worden. En neef Arafat noemde, in uniform en met (gedwongen lege) holster, in de vergadering van de Verenigde Naties, zionisme een vorm van racisme. Communistische landen stemden daar later mee in. Alsof zionisme in wezen niet alles te maken heeft met de Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament, met het Ďaan Babylons stromen, daar zaten wijÖí van Psalm 137. En alsof je als joods gelovige los verkrijgbaar bent: ĎJe mag er zijn maar niet met je geschiedenis. Die moet je thuislaten.í

Volkerenrecht contra Bijbelberoep
Het probleem is natuurlijk dat de Palestijnen rechten hebben, op basis van het volkerenrecht. En dat er een zich steeds breder vestigende staat IsraŽl is, waarin het zionisme inmiddels niet minder seculier en veel meer religieus gekleurd is. Dat maakt het gesprek ingewikkeld. Maar dat laat onverlet dat je, tenzij je Jeruzalem maar meteen tot een geestelijke stad wilt verheffen, met Ďde landbelofteí in je maag zit. Als je met de bijbel wat actueels wilt Ė en dat wil Ateek, hij opent immers met Lucas 18 Ė dat is dit ook een punt. Net zoals de positie van het joodse volk. Het volkenrecht zal het worst wezen, maar als je de Oude en Nieuwe Testament serieus neemt, kun je niet anders zeggen dan dat God Abraham en Sara heeft uitverkoren en al diegenen die uit hen geboren zijn. Ik ben geen partner in dat verbond en heb ook geen recht om aan de voorwaarden te sleutelen. Ateek ziet dat allemaal anders: het Oude Testament is vervuld. IsraŽl is bijzondere verbondspartner ŗf. Het Nieuwe Testament is feitelijk het vigerende woord van God.

Marcion
We zijn hiermee weer terug bij af. In het begin van de kerkgeschiedenis trad ene Marcion op. Hij verkondigde dat de God van het Oude Testament geen plaats verdiende. Dat was een god van wraak en die kon niet dezelfde zijn als de Vader van Jezus Christus. Daarmee had het Oude Testament afgedaan. Eťn Bijbel, twee goden. Een gat tussen synagoge en kerk. Met alle gevolgen van dien. Probleem was en is wel dat het Nieuwe Testament niet los staat van het Oude, maar vol staat met citaten. Niet zo vreemd natuurlijk: de Hebreeuwse Bijbel is de Bijbel van Jezus. Marcion kon niet veel anders doen dan zijn eigen canon scheppen. Zonder God de SchepperÖ

De kerk heeft Marcion in 144 terecht geŽxcommuniceerd. Dat is toch wat anders dan de reactie in het Woord Vooraf in ĎRoep om verzoeningí van Arjan Plaisier: ĎVeel Nederlandse lezers die zijn opgegroeid met een theologie waarin IsraŽl een levende gestalte naast de kerk is, zullen daar grote problemen mee hebben.í
Dat klinkt als ĎHet is wel even wennen.í


1. Ė Israelaktueel - juli-augustus 2012 - www.christenenvoorisrael.nl 

Naim Ateek in Roep om verzoening:
Landtheologie een gedrocht'

"Zowel christelijke zionisten uit het Westen als Joodse godsdienstige zionisten gebruiken Bijbelse taal voor de rechtvaardiging van de IsraŽlische aanspraken op het gehele Palestijnse gebied en het tirannieke gedrag van de IsraŽlische regering jegens de Palestijnen. Daarom is het van wezenlijk belang een dergelijke theologie van militarisme, overheersing en onrecht te bestempelen als een Bijbels gedrocht en in plaats daarvan erop te wijzen dat de authentieke boodschap van de Bijbel gerechtigheid, genade en vrede inhoudt." 

Lekker winkelen zonder zorgen - Gratis verzending en retour

Het zijn woorden van Naim Ateek, een Anglicaans geestelijke uit Jeruzalem die recent zijn nieuwste boek 'Roep om verzoening, Een Palestijnse christen over vrede en recht' in Nederland heeft gepresenteerd. Naim Ateek was ook de geestelijk vader van het in 2009 aan de PKN aangeboden Kairos-document.

Recensie door Meindert Leerling

Het vlot leesbare boek bestaat uit drie delen. Eerst wordt iets over de opkomst van de in 1993 door Ateek opgestarte organisatie Sabeel uiteengezet. Sabeel ('bron' of 'weg') is een relatief kleine organisatie van Palestijnse christenen, die onder meer beoogt de godsdienstige argumenten van de (christen)zionisten inzake het recht op terugkeer van het Joodse volk te ontkrachten. Ateek: "Je moet de Bijbel leren lezen als het verhaal van een liefhebbende, rechtvaardige, niemand uitsluitende God, in plaats van over ťťn afzonderlijk volk of afzonderlijke natie." Het gaat om insluiting en niet om uitsluiting. Deel 2 (het grootste deel van het boek) gaat over de door Ateek ontwikkelde Palestijnse bevrijdingstheologie, met aan het slot zijn visie op de aanspraken op
Jeruzalem. In deel 3 ontvouwt Ateek zijn (vrij naÔeve) droom over een leven in vrede van alle volken in het Midden-Oosten.

In een woord vooraf schrijft dr. Arjan Plaisier als scriba van de PKN dat Ateek het Nieuwe Testament beschouwt als de definitieve versie van Gods Woord. De teksten uit het Oude Testament zijn in Christus vervuld. Voor Ateek is er geen ruimte voor een theologische betekenis van het levende Jodendom van nu, zo concludeert Plaisier. Over Romeinen 11 lees je dan ook geen letter in het boek, en nauwelijks of niets over het feit dat het ten diepste een religieus conflict betreft. IsraŽl is de enige boosdoener in het geheel. Natuurlijk, Palestijnen maken ook fouten en Ateek keurt zelfmoordaanslagen niet goed, maar probeert goed enig 'begrip' te kweken. Je zal maar zo'n uitzichtloos bestaan hebben en al decennialang worden onderdrukt en vernederd. IsraŽl zou keer op keer vredesvoorstellen van Palestijnen hebben afgeslagen.

Nu kan Ateek niet worden verweten dat hij maar wat goedkope prietpraat debiteert. Hij onderbouwt zijn opvattingen echter vanuit een totaal andere interpretatie van de Bijbel en roept op tot geweldloos verzet en boycot. Daarbij beroept hij zich op Jezus (pleegde volgens Ateek geweldloos verzet tegen de Romeinen) en op het internationaal recht op grond waarvan de presentie van IsraŽl in Judea en Samaria als bezetting wordt gebrandmerkt. Hij schuwt boude uitspraken niet: "Als de zionistische interpretatie van het Oude Testament juist zou zijn, zouden veel Palestijnse christenen niets met zo'n god te maken willen hebben!" De IsraŽlische regering en breder de gehele zionistische beweging wordt verweten de Davidische weg van geweld en oorlog te bewandelen in tegenstelling tot Jezus die geweldloosheid, vrede en gerechtigheid predikte. "De zachtmoedigen zullen het land beŽrven en niet de oorlogszuchtigen en de landjespikkers", schrijft Ateek, die de gehele gang van zaken sinds 1948 beschouwt als een 'samenzwering om onschuldige mensen uit hun land te verjagen en te vervangen door een ander volk'.

Er is veel meer over dit boek en de op zijn minst hoogst opmerkelijke en deels ook kinderlijke naÔeve opvattingen van Ateek te zeggen, dan in dit kort bestek mogelijk is. Graag verwijzen we naar een uitvoeriger analyse van het boek in de septembereditie van het theologische magazine IsraŽl en de Kerk ( www.christenenvoorisrael.nl/israelendekerk ).

www.vergadering.nu