www.vergadering.nu  Recensie-index  www.vergadering.nu

4 RECENSIES


Heilige ruzies
Christenen in IsraŽl
Els van Diggele
Uitgeverij: Athenaeum - Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2007
ISBN 9789025363147
Paginaís: 318
Prijs: Ä 19,95


4. Kerk en IsraŽl - juni 2008

(On)heilige Ruzies

Boekbespreking door Co Kooman

Eindelijk verscheen het boek van Els van Diggele over de diverse christelijke groeperingen in IsraŽl. Zij schreef het na een jarenlang verblijf in de Oude Stad van Jeruzalem. En ik heb het in ťťn ruk uitgelezen. Van Diggele begint met een geschiedenisoverzicht. De meeste hoofdstukken begint ze met een algemene schets van de problematiek binnen de betreffende groepering. Daarna volgen verslagen van ontmoetingen met diverse vertegenwoordigers ervan. Een verklarende woordenlijst en een uitvoerige bibliografie completeren het geheel.

Zo maken we kennis met de kerkelijke gemeenschappen in de Heilige Grafkerk, die vechten om centimeters. En met christelijke Palestijnen tussen Joods en islamitisch vuur. We leren christelijke zionisten en Joden kennen in hun problematische relatie tot elkaar. En Messiasbelijdende Joden blijken gelovigen tussen wal en schip. Ons worden Joodse en christelijke 'diplomaten' voorgesteld. En we krijgen zicht op christelijk onderwijs onder druk.

Buitengewoon interessant vind ik haar observaties over de complexe identiteit van christelijke Palestijnen. En veel gedifferentieerder dan ik dacht, zijn de bewegingen van de christelijke zionisten en van de Messiasbelijdende Joden. Onthullend zijn haar opmerkingen over sommige leiders van christelijke Palestijnen en over de omgang van staatsorganen met christelijke minderheden.

De conclusie van de auteur lijkt mij onontkoombaar, dat veel problemen in de lsraŽlische en Palestijnse samenleving onoplosbaar zijn. Dat moet iedereen zich realiseren, die door een partijkeuze aan de beŽindiging van conflicten meent te kunnen bijdragen. Naast deze weinig hoopvolle conclusie, wil ik de bemoediging stellen, die uitgaat van de kennismaking met Joden, christenen en moslims, die taboes in hun kringen proberen te doorbreken. Verplichte literatuur voor iedereen die solidair wil zijn met Palestijnse en Joodse christenen!


3. IsraŽl en de Bijbel - mei 2008 - www.ibmagazine.nl

Heilige Ruzies

Recensie door Ruben Hadders


Met de publicatie van een tweede boek heeft journaliste Els van Diggele bewezen ťťn van de belangrijkste kenners van IsraŽl te zijn. Na in ĎEen volk dat alleen woontí vooral de identiteit en problemen van de Joodse bevolking te hebben beschreven, onderzoekt zij in ĎHeilige ruziesí het complexe leven van christenen in het Heilige Land.

Van Diggele neemt ons mee in de kleine wereld van lsraŽlische christenen en doet dat zo goed, dat het voor de lezer niet moeilijk zal zijn zich de complexe situatie voor te stellen.



Lekker winkelen zonder zorgen - Gratis verzending en retour

Niet alleen worstelen christenen met de twee andere monotheÔstische godsdiensten, ook strijden zij tegen elkaar. Een strijd die volgens de schrijfster gesymboliseerd wordt door de ruzies over de Heilige Grafkerk, een heiligdom dat door zes verschillende kerken wordt beheerd.

Ook gaat Van Diggele in op de verschillende houdingen van christenen ten opzichte van IsraŽl, zoals het zogenaamde christenzionisme. Immers, met welk Joods volk voelen christenen zich 'onopgeefbaar verbonden', gezien het feit dat IsraŽl een volstrekt seculiere staat is?

Heilige Ruzies is het resultaat van meer dan tien jaar onderzoek, waarvoor de schrijfster speciaal in Jeruzalem is gaan wonen. Inmiddels werkt ze aan haar derde boek over de islamitische bevolking van IsraŽl.

 


2. Reformatorisch Dagblad - 19 maart 2008 - www.refdag.nl

Recensie door Drs. M. L. Dekker

De insteek van het boek is de Heilige Grafkerk in Jeruzalem, voor veel pelgrims de heiligste plaats in de stad. Deze kerk is opgedeeld tussen zes rivaliserende christelijke kerkgenootschappen, die elke centimeter van hun grondgebied tegen elkaar verdedigen. Dit heeft tot gevolg dat de geestelijkheid zich meer bekommert om het bewaken van de heilige plaatsen dan om de zielen van de lokale christenen. De verschillende patriarchaten ruziŽn al eeuwen lang om de kleinste bijkomstigheden, zoals de vraag wie welke dorpel mag schoonmaken en of een tapijt 5 centimeter mag worden teruggeschoven in een kapel. Al met al is het vechten om de heilige centimeters in de Grafkerk door de patriarchen zeer ontnuchterend. Het maakt wat eens Golgotha geweest zou zijn, tot de onheiligste plaats in Jeruzalem.

Christelijke Palestijnen 
De positie van de christelijke Palestijnen is veel complexer dan menigeen in het Westen denkt. Wie zijn de Palestijnse christenen? Zijn dat de Grieks-orthodoxen die beweren dat ze de oudste rechten hebben - hun wortels voeren immers terug tot Byzantium? Is dat de Anglicaanse bisschop of de Lutherse, die zich meer met politiek bezighouden dan met hun schapen? Deze prominente kerkleiders zijn doodsbang voor de moslims die hen veel te westers (dus zionistisch) en te weinig Arabisch vinden. Als tegenreactie steken deze ídiplomatení hun haat tegen IsraŽl niet onder stoelen of banken.

De Palestijnse christenen zitten gevangen tussen de moslims en de Joden, tussen de Palestijnen en IsraŽliŽrs, tussen de westerse en de oosterse kerk. Al eeuwenlang zijn ze gewend om, onder de verschillende heersers, als zogenaamde dhimmyís te leven: inferieure niet-moslims die extra belasting betalen in ruil voor bescherming. Het is voor hen beter om onderdanig te zijn en zwijgend door het leven te gaan. Vooral van moslimzijde wordt benadrukt dat elke openlijke confrontatie tussen moslims en christenen een aantasting betekent van de Palestijnse eenheid. Over christenen wordt in het openbaar niet gesproken, want officieel bestaan ze niet. Door deze situatie is het zaad gestrooid voor verdere radicalisering van het Palestijnse volk.

Onvoorwaardelijke liefde 
Uitvoerig staat de auteur stil bij de (buitenlandse) christelijke zionisten en hun onvoorwaardelijke liefde voor de Joden en het land IsraŽl. Gelukkig komt vanuit deze hoek de laatste jaren ook meer aandacht voor de Arabische christenen. Terecht vraagt Van Diggele zich in een enkel zinnetje af of deze buitenlandse christenen zich ook realiseren dat ze houden van een seculier en ízondigí land?

Vervolgens typeert ze de Messiasbelijdende Joden als Ēgelovigen tussen wal en schipĒ, tussen jodendom en christendom. Onder hen hebben de nodige confrontaties plaats over bijvoorbeeld het naleven van de Joodse wet, over de drie-eenheid, over de besnijdenis, het gebruik van de Thorarol in de gemeente en over het gemengde huwelijk. Ook hier vecht men voor het behoud van zijn identiteit.

Veel Messiasbelijdende Joden willen, vooral naar de samenleving toe, hun Jood-zijn onderstrepen en voelen er niets voor het etiket ĒchristenĒ opgeplakt krijgen. Anderen schamen zich er niet voor om hun gemeente te presenteren als een Joods-christelijke gemeente. Een enkeling onder hen vindt dat ook reformatie voor Joodse christenen van groot belang is.

Waarheid 
Al met al is Els van Diggele erin geslaagd om op luchtige toon een zeer leesbare beschrijving van de christenen in IsraŽl te geven. Maar dit sterke punt is tegelijk ook een zwak punt. Als niet-gelovige, zoals ze zichzelf typeert, ziet zij geen enkele vorm van christelijk geloof als de waarheid. Zij kent geen onderscheid tussen naamchristenen en echte gelovigen. Daardoor wordt elke groep op dezelfde luchtige wijze beschreven, ook de Messiasbelijdende gemeenten. Na een Seideravond met Messiasbelijdende Joden geeft Van Diggele aan dat het storend is dat ze niet goed werd geÔnformeerd over de betekenis van deze avond. Maar hoe kan zij beoordelen wat de waarheid is? Mijns inziens heeft ze tijdens deze avond de juiste uitleg gekregen.

Op sommige punten is Van Diggele inderdaad niet goed geÔnformeerd, zoals blijkt uit de historische inleiding, waarin ze een vertekend beeld geeft van het apostelconvent te Jeruzalem (Handelingen 15) en van de relatie van Mohammed met de Joden in zijn omgeving. Maar dat zijn kleinigheden, die niets afdoen aan de waarde van het boek.

Hoop 
Voor wie meer inzicht wil krijgen in de complexe situatie van de christenen in IsraŽl, is dit een zeer interessant boek. Maar volgens Els van Diggele is er geen oplossing voor het probleem van de religieuze verdeeldheid. Wij kunnen als westerlingen alleen van de zijlijn toekijken en accepteren dat de complexe situatie bestaat. Van Diggele heeft, mede door haar niet-gelovige achtergrond, eigenlijk geen hoop voor een ontknoping van het probleem.

En toch is er hoop. Er is verzoening mogelijk, maar alleen door en in Christus. Spreekt Paulus niet over een heerlijke toekomst voor IsraŽl als de beloften uit Romeinen 9 tot 11 vervuld zullen worden? In deze vreugde zullen toch ook de heidenen (dus ook de Palestijnen) delen? Daar mag nu al iets van gezien worden in IsraŽl, als Joodse en Arabische gelovigen elkaar als broeders omhelzen.

Ondanks alle donkere wolken mag er toch hoop aan de horizon gloren, want de Verlosser zal tot Sion komen. Dat geeft moed om in IsraŽl te (over)leven.

De auteur werkt bij het deputaatschap voor IsraŽl van de Gereformeerde Gemeenten en woont met zijn gezin in Nazareth-Illit. 

 


1. Alle Volken - januari 2008 - www.centrumvoorisraelstudies.nl

Heilige Ruzies

Recensie door
Kees Jan Rodenburg

Tussen de vloedgolf aan boeken over IsraŽl verscheen onlangs ĎHeilige Ruziesí van Els van Diggele. Eerder al schreef ze een prachtig boek over de Joodse identiteit. Nu heeft ze zich gericht op de christelijke gemeenschappen in het land IsraŽl. Van Diggele beschrijft hun situatie op zoín wijze dat duidelijk wordt wat de centrale vragen en spanningen zijn waar deze christenen mee worstelen. Het is zowel verhelderend als confronterend om dat verhaal te horen. Wie zich betrokken weet op IsraŽl kan naar mijn mening niet om dit verhaal en dit boek heen.

Heilige Grafkerk
De oude kerken in het Heilige Land hebben niet altijd zoín positief imago. De christenen van deze kerken wordt nogal eens verweten geen levend geloof te kennen of onzichtbaar te zijn in de samenleving. De onderlinge onenigheid, die regelmatig tot problemen en soms zelfs geweld leidt, versterkt het negatieve beeld van deze kerken.

Het klassieke voorbeeld is de Heilige Grafkerk in het hart van de Oude Stad van Jeruzalem. Niet toevallig staat de graftombe in deze kerk op de voorkant van ĎHeilige Ruziesí. Onder een en hetzelfde dak bevindt zich een wirwar aan kerken, kapellen en heilige plaatsen, die verschillende kerkgenootschappen samen bezitten en gebruiken. Dat is geen eenvoudige opgave en daarom zijn de rechten van het gebruik zo precies mogelijk vastgelegd: wie op welk moment en waar een dienst mag houden. Van Diggele legt uitvoerig uit hoe deze situatie door de eeuwen heen gegroeid is tot de complexe situatie van vandaag. Zo kan een muur in de kerk van de Ethiopisch Orthodox zijn en de schroef in die muur Koptisch Orthodox. Dat klinkt komisch, maar leidt soms toch zeer grote spanningen. Rond de kerk vindt een voort≠durend gevecht plaats over de vraag wie de oudste rechten heeft en wie de ware kerk is.



Lekker winkelen zonder zorgen - Gratis verzending en retour




Accepteren
Het boek blijft echter niet steken bij deze strijd, maar bespreekt ook andere christelijke groeperingen en hun gevechten. Christen-zionisten, messiasbelijdende Joden en buitenlandse christenen voeren elk hun eigen gevechten. De onderlinge confrontaties tussen deze groepen zijn niet zomaar ruzies. Ze gaan echt ergens over, en zijn in die zin heilig. Voor de ene groep staat de christelijke identeit op het spel, voor een andere groep de trouw van God aan IsraŽl en de toekomst van de wereld, voor weer een andere groep rechtvaardigheid en vrede in deze wereld. In een stad als Jeruzalem leven groeperingen met hun botsende overtuigingen boven op elkaar. Dat levert uiteraard spanning op.

Het boek besteedt daarnaast uitvoerig aandacht aan de positie van christenen in hun relatie tot Joden en met moslims en opnieuw is strijd dan het kernwoord. Het resultaat is een onoverzichtelijk kluwen van spanningen en problemen. Confronterend is vooral de conclusie dat alle christenen in het Heilige Land vijanden hebben of zelf zijn. Van Diggele gelooft dan ook niet dat de situatie die historisch zo gegroeid is en zo complex in elkaar zit snel zal veranderen. Iedere oplossing van een probleem leidt tot nieuwe problemen. Met haar boek wil ze juist dat laten zien. Aan oplossingsgerichte westerlingen doet ze dan ook de impliciete oproep deze situatie te accepteren.

Bescheiden worden
Werkend voor het Centrum voor IsraŽlstudies (CIS), kan ik het boek niet zomaar terzijde leggen. Wat betekenen de conclusies van Els van Diggele voor ons werk in IsraŽl? Ik herken veel in de beschrijvingen en verhalen van het boek. De complexiteit van de situatie doet me nog steeds regelmatig versteld staan. En ook de voortdurende vraag waar ik sta, waar ik vůůr ben en waar ik tegen ben herken ik. Wat ik denk, zeg en doe brengt me dichter bij de een en verderaf van de ander. Het feit dat ik weleens een dienst in een synagoge meemaak en we als gezin naar een messiasbelijdende gemeente gaan leidt tot vragen en niet zelden tot afstand. En datzelfde gebeurt als je contact hebt met Palestijnse christenen of met christen-zionisten. Dat is ontzettend vermoeiend. Toen ik nog maar kort in IsraŽl was, had dit alles soms een verlammende werking op me. Ik had er ook niet veel begrip voor. Als christenen zouden we toch anders met elkaar om moeten gaan? In de loop van de tijd heb ik echter wel steeds meer oog gekregen voor de moeilijke positie van veel christenen in IsraŽl en kan ik me beter voorstellen hoe zij tegen elkaar (en tegen mij!) aankijken.

Het verhaal van Van Diggele bevestigt volgens mij dat we moeten oppassen met ons oordeel over hen die in uiterst moeilijke omstandigheden leven. Ik als buitenstaander en voorbijganger maak geen deel uit van hun eeuwenlange geschiedenis. Dat maakt me ook bescheiden. Terwijl ik in het begin van mijn werkperiode allerlei ideeŽn en plannen had voor activiteiten met anderen, ben ik later meer oog gaan krijgen voor de bestaande structuren waarin mensen elkaar ontmoeten en samenwerken. Tegelijkertijd moet je er ook voor zorgen dat je niet wordt meegesleurd in de stroom van negativiteit en vijandsdenken. Het is belangrijk om je eigen koers te varen. Als CIS hebben we gekozen voor Ďontmoetingí als kernwoord. Dat klinkt misschien wat algemeen en vaag, maar is tegen de achtergrond van ĎHeilige Ruziesí toch heel concreet: contact leggen, open zijn voor de ander en diens verhaal, zoeken naar datgene wat bespreekbaar is en wat gedeeld kan worden. Dat geldt zowel voor onze relaties met Joden als die met christenen. En daarin staan we gelukkig niet alleen. Want er zijn groepen mensen en bijeenkomsten en activiteiten die het contact over en weer mogelijk maken en versterken.

Eenheid zoeken
Onlangs heb ik ontdekt in het Trappistenklooster van Latrun een Nederlanders woont. Ik ga hem binnenkort eens opzoeken. En ik moet ook snel eens langs bij een van de monniken in de Syrisch-orthodoxe kerk in de Oude Stad. Hij vertelde me dat hij jarenlang in Nederland heeft gewoond en me graag eens ontmoet. Zo ontstaan opeens weer geheel nieuwe contacten en daar ben ik blij mee. Zoals ik ook blij ben met de week voor het gebed om de eenheid onder christenen, die binnenkort weer plaatsvindt. Als we in verschillende kerken van Jeruzalem bijeen komen om Gods Naam aan te roepen, dan valt de vijandschap even weg.

www.vergadering.nu