www.vergadering.nu  Recensie-index  www.vergadering.nu

4 RECENSIES

Gereformeerden en evangelischen
Willem J. Ouweneel en Jan Hoek
Uitg. Jongbloed/Medema,
140 blz.
€ 14,95
ISBN 9789063536336
Dit boek bestellen...


Waarom zijn wij gereformeerd en niet evangelisch, of andersom, of kan het ook allebei? Veel christenen houden zich in deze tijd bezig met de vraag waarom er zo veel kerkelijke stromingen zijn. Is er echt zo veel verschil? De evangelische dr. Willem Ouweneel en de gereformeerde dr. Jan Hoek gaan in dit boek met elkaar een eerlijk gesprek aan, waarin onderwerpen als verbond en doop, kerk en ambt, christenen en de wet aan de orde komen. 
Hoewel de onderlinge verschillen helder worden gemarkeerd, is wat bindt belangrijker dan wat scheidt.

 

4. De Waarheidsvriend - 7 januari 2012 - www.dewaarheidsvriend.nl

Gereformeerd of evangelisch
Theologisch gesprek Hoek-Ouweneel niet vrijblijvend

Boekrecensie door A. de Reuver

In ‘Gereformeerden en evangelischen’ leggen dr. J. Hoek en dr. W.J. Ouweneel elkaar uit wat zij verstaan onder respectievelijk gereformeerd en evangelisch. Meer nog, ze dagen elkaar ook uit. 

De lezer mag van het verloop van hun schermutselingen getuige zijn. De thema's van het debat liggen voor de hand: rechtvaardiging en heiliging, verbond en doop, kerk en ambt, de christen en de wet. De gesprekspartners bejegenen elkaar hoffelijk en respecteren wederzijds hun overtuiging. Met voldoening stellen zij vast hoeveel zij gemeen hebben en waarvoor zij beiden staan. Dat is inderdaad niet gering. Maar alle broederlijke charme verhindert hen toch niet elkaar minzaam de les te lezen.

Spel
Voor wie een beetje thuis is in kerkelijk Jeruzalem en beide theologen enigszins kent, levert de discussie weinig verrassingen op. De standpunten worden nog eens verhelderd, nu eens geprofileerd, dan weer genuanceerd, maar nergens gewijzigd. Verbazen kan dit laatste niet. De auteurs gaan weliswaar met elkaar in gesprek, maar claimen hun eigen bijbelse gelijk en kunnen elkaar niet overtuigen. 
Je krijgt trouwens de indruk dat ze dit laatste ook nauwelijks beogen. Ze willen praten en niet polariseren. Dat is natuurlijk nobel, maar wel vrijblijvend. Het is de vraag of de zaak daarvoor niet te urgent is. Ik bedoel: staat er iets op het spel of is het alleen maar spel, zoals dat ludieke plaatje voorop EO-gids Visie eind oktober suggereerde? Volgens mij is er wel degelijk iets in het geding, en wel het Schriftverstaan. In het verloop van het debat treedt dit bij herhaling aan de dag.

Boegbeeld
Nu kan ik onvoldoende peilen hoe representatief dr. Ouweneel is voor ‘de' evangelischen. De variëteit is in dat kamp al net zo verwarrend als onder gereformeerden. Maar in bedoeld boekje fungeert hij nu eenmaal als evangelisch boegbeeld. Hij zal het wel kunnen billijken dat ik als reformatorisch christen in een hervormd-gereformeerd weekblad - in aansluiting bij de kundige en kernachtige repliek van dr. Hoek - kritisch reageer op zijn evangelisch pleidooi.

Vooruitgang
In de hoop hem geen onrecht te doen, meen ik bij hem voortdurend de tendens te bespeuren om de voortgang van Gods openbaring - zowel heilshistorisch als heilsordelijk - op te vatten als een vooruitgang, waarbij het voorgaande aan waarde en gewicht verliest. Laat ik de voornaamste punten waarop ik het oog heb noemen. Het Nieuwe Testament krijgt de voorrang boven het Oude Testament, de opstanding boven het kruis, de heiliging en Geestvervulling boven de rechtvaardiging, het nieuwtestamentische lied boven de palmen, de lofprijzing boven de klacht. 
Tegen deze rangordelijke denktrant is veel in te brengen. En dat niet vanuit een verengd gereformeerde optiek, maar vanuit het Nieuwe Testament zelf. Aan de hand van de genoemde items licht ik dit toe.
Wie ‘stereo' luistert naar het Oude en Nieuwe Testament, en dus verneemt hoezeer het ene roept om het andere, doet keer op keer de ontdekking dat het Nieuwe Testament in het Oude Testament verhuld present is en dat het Oude Testament in het Nieuwe onthuld wordt (Augustinus). Nu behelst deze onthulling inderdaad een kwantitatieve toename van openbaring, zelfs gaat ze gepaard met een kwalitatief ingrijpende wijziging (de bloedige offers zijn in Christus' bloedstorting achterhaald), maar het is een en dezelfde God van Israël die Zijn vanouds beloofde ene heilsplan gestand doet en vervult. Wie zijn oor bij apostelen en evangelisten te luisteren legt, merkt binnen de kortste keren dat zij met ‘de Schriften' niets anders op het oog hebben dan het zogeheten Oude Testament. Dat was hun Bijbel. Het was ook Jezus' Bijbel. De geschriften van het Nieuwe Testament zijn niet toevallig gedrenkt in het Oude Testament. Meer dan dat: ze rusten erop.

Verboden
Hoe zouden kruis en opstanding hun betekenis ontvangen zonder zicht op Israëls wet en offercultus? Wie zal ze ooit op waarde schatten zonder besef van oordeel en erbarmen, gericht en redding door de Heilige Israëls? De Opgestane Zelf was het trouwens die, nadat Hij de weg der Schriften in horigheid was gegaan, Zijn hardhorende discipelen uit de doeken deed wat van Hem geschreven staat in Mozes en de profeten. Zo is het Oude Testament niet minder dan de legitimatie en de dragende grond van het Nieuwe Testament.
Christenen hebben het Oude niet minder hoog en lief dan het Nieuwe Testament. Zij delen blijkens Galaten 3 in dezelfde verbondszegen als Abraham. Al is het kinderstadium van wettische dienstbaarheid voorbij, de Vader die wij door de Geest van Christus Abba noemen, is geen andere dan de Vader die Jesaja aanriep (Jes.63) en geen andere dan Hij die aan Mozes Zijn naam en deugden openbaarde (Ex.34). Deze en dergelijke passages verbieden het een rangorde aan te brengen die vreemd is aan de Bijbel zelf.

Niet los verkrijgbaar
Wat de verhouding van kruis en opstanding betreft geldt een verwante overweging. Uiteraard is de opstanding in die zin meer dan het kruis (Rom.8:34), dat de Gekruisigde ten leven kwam om de vrucht van Zijn dood, te weten het verzoende leven, uit te delen. Maar dit opstandingsleven waarin Hij ons doet delen, is geen ander leven dan dat van de verrezen Gekruisigde. Dat wil zeggen: van Hem die de dood indaalde alvorens eruit op te staan. Zijn opstandingskracht is niet los verkrijgbaar, maar geheel verstrengeld met de gemeenschap aan Zijn lijden en de gelijkvormigheid aan Zijn dood (Fil.3:10).

Heiliging
Dit gezichtspunt heeft gevolgen voor de verhouding van rechtvaardiging en heiliging. Ik stem volledig met dr. Hoek in als hij stelt dat de heiliging niet het doel, maar een deel is van de rechtvaardiging. De heiliging heeft dan ook geen meerwaarde boven de rechtvaardiging. Ze is mét de rechtvaardiging gegeven. Ten geschenke! 
Dr. Ouweneel beaamt dat ronduit en verstaat onder de heiliging de gelijkvormigheid aan Christus door de Heilige Geest gewerkt. Dat is een gereformeerd mens uit het hart gegrepen. Maar deze verwantschap maakt plaats voor vervreemding als de auteur stelt dat ‘men de hele theologie van Paulus grondig kan behandelen met slechts zijdelingse verwijzingen naar zijn rechtvaardigingsleer'. En als hij poneert dat de Schrift ‘van een toerekening van de gerechtigheid van Christus niets weet', schept dat verbazing. Ik zou me geen raad weten als dat waar was. Maar het is niet waar. Het geloof dat tot rechtvaardigheid gerekend wordt (Rom. 4) kan toch niet de dáád van het geloof zijn (dat zou faliekant indruisen tegen de strekking van Paulus' betoog), maar alleen het voorwerp ervan, namelijk Christus, die ons geworden is tot gerechtigheid (1 Kor.1).

Crux
Evenmin kan ik de auteur volgen als hij wat betreft de heiliging enerzijds verklaart......

Lees verder...

3. Reformatorisch Dagblad - 25 oktober 2011 - www.refdag.nl 

Tussen rechtvaardiging en overwinningsleven

Boekrecensie door Klaas van der Zwaag

HEERENVEEN – De mens mag volgens dr. W. J. Ouweneel niet bij de rechtvaardiging blijven staan. „Hij houdt op aarde zijn zondige natuur, maar hij is niet langer in de mácht van de zonde.” Dr. J. Hoek: „Ieder overwinningsleven dat aan het kruis voorbij wil zijn, valt ten prooi aan hoogmoed.”

Beide theologen gaan in discussie met elkaar in het vorige week verschenen boek ”Gereformeerden en evangelischen. Overeenkomsten en verschillen in actueel perspectief” (uitg. Medema, Heerenveen). Beide theologen verschillen vooral van mening op het punt van rechtvaardiging en heiliging, doop en verbond.

De uitdrukking ”rechtvaardiging uit geloof” staat in de evangelische traditie veel minder centraal dan in het protestantisme, stelt dr. Ouweneel. De evangelische traditie sluit volgens hem meer aan bij de oosters-orthodoxe traditie, waar het meer gaat om de overwinning op satan, het herstel van het beeld van God in de mens en de rol van de Heilige Geest daarbij.

Dr. Ouweneel ziet binnen het protestantisme een relatief geringe plaats voor de Heilige Geest vergeleken met de evangelischen. „Tegenover het arme zondaarsgeloof dat veel traditioneel-protestants denken kenmerkt, staat de evangelische nadruk op een geheiligd overwinnings­leven, niet in eigen kracht, maar in de kracht van de Geest.”

Volgens dr. Hoek is er echter sprake van een hardnekkig mis­verstand wanneer de gereformeerde geloofsbeleving als het arme zondaarsgeloof wordt getypeerd tegenover geheiligd overwinningsleven. De jubel van Romeinen 8 volgt niet chronologisch op de klacht van Romeinen 7, maar het gaat hier om een samen­klank die gaandeweg wordt verdiept. „Het drááit in het christenleven om de rechtvaardiging, terwijl het gáát om de heiliging en de verheerlijking.”

Dr. Ouweneel erkent dat rechtvaardiging belangrijk is, maar God heeft de christen veel méér gegeven. Hij ziet de rechtvaardiging als iets wat behoort bij het fundament, niet bij het gebouw. „Daarom vind ik gelijkvormigheid met Christus, het eeuwige leven als een tegenwoordig bezit, intimiteit met God, vervulling met de Geest en dergelijke belangrijker dan de rechtvaardiging.” Het gaat volgens hem eerst over de positie van de christen in Christus en daarna de praktische heiliging en rechtvaardiging. Hij vindt de betekenis van de Heilige Geest in het praktische christen­leven in de westerse traditie „enorm verwaarloosd”, al komt er „gelukkig” een kentering. Daarom is het geen wonder dat veel christenen zich meer in Romeinen 7 (negatieve ervaringen met heiligmaking) dan in Romeinen 8 (vrijgemaakt van de zonde, vervulling met de Geest) thuisvoelen.......

Lees verder...

2. EO - Visie - 22 oktober 2011 - www.eo.nl/tijdschriften/visie...

Broeders in de ring
'Probeer eens door de bril van de ander te kijken'

Boekrecensie door Gert-Jan Schaap

Twee hooggeleerde heren, Willem Ouweneel en Jan Hoek, hebben de afgelopen maanden flink gespard. Voor de goede orde: in pak en op papier. Welke overeenkomsten en verschillen zien zij anno 2011 tussen evangelische en reformatorische christenen? Hun soms stevige discussies verschijnen binnenkort in boekvorm.

Onderweg naar een leeg lokaaltje in de Christelijke Hogeschool Ede, waar Jan Hoek docent is, kunnen we ternauwernood voorkomen dat Willem Ouweneel de bibliotheek induikt. Boeken hebben een grote aantrekkingskracht op hem. Datzelfde geldt trouwens voor z'n gereformeerde gespreksgenoot – het zijn tenslotte theologen.

Heikele onderwerpen
Verbond, doop, Israël, rechtvaardiging en heiliging, de ambten, zondagsheiliging: allerlei heikele onderwerpen hebben Ouweneel en Hoek met elkaar besproken. Gereformeerden en evangelischen, de neerslag van hun 'pennenstrijd', ligt begin november in de boekhandel.

Er is al zoveel over deze thema's gezegd en geschreven. Waarom takelen jullie al die ouwe koeien uit de kerkelijke sloot?
"Omdat er vanuit beide bewegingen volop belangstelling voor zo'n boek is," reageert Ouweneel. "Velen binnen de gereformeerde wereld voelen zich aangesproken door een evangelische gemeente; zij willen graag weten waar – afgezien van 'softe' punten als zang en sfeer – precies de verschillen liggen. Dezelfde vraag hebben mensen die juist uitgekeken raken op de evangelische beweging en terug willen naar de kerk."
Hoek vult aan: "Er zijn tegenwoordig allerlei gelegenheden waarbij evangelische en gereformeerde christenen elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld via Opwekking en de EO. Die contacten voeden de vraag: 'Hoe zit het eigenlijk met verschillen en overeenkomsten?' De studenten hier in Ede hebben mij al herhaaldelijk gevraagd of daar geen boekje over is geschreven."

Wat mij bij het lezen van de proefdruk opviel, is dat dr. Ouweneel vaak tamelijk prikkelend schrijft, en dr. Hoek wat meer bezadigd. Herkenbaar, heren?
"Mwaaah, da's gewoon de aard van het beestje," zegt Ouweneel. "Als je een beminnelijk figuur bent, zoals Jan, zul je altijd aardige en vriendelijke taal bezigen. Ik ben misschien iets vechtlustiger, omdat ik de discussie wil openbreken. Noem eens iets leuks?"

Een citaat: 'Mijn indruk is dat in gereformeerde kringen te veel over de wet wordt gesproken en geschreven, te weinig over discipelschap, over de navolging van en de toewijding aan Christus.' 
"Dat vind ik niet eens zó prikkelend," zegt Ouweneel.

U stelt ook dat reformatorische christenen 'te veel bij het zondenprobleem' en het 'armezondaarsgeloof' blijven staan. Dat lijkt me toch echt een schop tegen uw gereformeerde scheenbeen, dr. Hoek...
"Het verwijt van Willem slaat op een déél van de werkelijkheid," antwoordt hij. "Wijlen prof. C. Graafland schreef eens dat het geloofsleven van velen in de gereformeerde gezindte zich op oudtestamentisch niveau bevindt. Dat is nogal wat. Maar deels herken ik het. Toch zeg ik: als Calvijn over de geloofszekerheid spreekt, benadrukt hij het vredeleven met God. Prachtig! Tragisch dat we zijn niveau niet hebben kunnen handhaven." "Ook Calvijn bracht de geloofszekerheid te veel in verband met het zondeprobleem," reageert Ouweneel.

Hoezo?
Ouweneel: "Alsof geloofszekerheid alleen maar bestaat uit het weten dat je vergeven bent en naar de hemel gaat! Een gereformeerde broeder zei ooit: 'Willem, je kunt het hele Evangelie samenvatten met de woorden zonde en genade.' Daar ben ik het niet mee eens. Want zonde is een slechte boodschap, geen Evangelie. De blijde Boodschap is onnoemelijk veel méér dan genade voor het zondige leven: de verheerlijking van God, de vestiging van het Koninkrijk, enzovoort. Die term vredeleven, Jan, is wel mooi, maar dan nóg gaat het om zondenvergeving!"

Mee eens, dr. Hoek?
"Genade is méér dan zondenvergeving," beaamt hij, "en omvat ook het vredeleven met God, het leven vanuit de verzoening, waarbij je 'Abba, lieve Vader' mag zeggen. Dat hoort er voluit bij. Dit is geen 'evangelische specialiteit', al geef ik toe dat de gemiddelde gereformeerde preek dit volle boeket niet altijd toont."


Boegbeeld
Jan Hoek is voluit reformatorisch, maar wat zijn openheid voor de Geestesgaven betreft, zou je hem eerder een evangelisch etiketje opplakken. En Willem Ouweneel, die zich doorgaans in evangelische en charismatische kringen begeeft, blijkt in Gereformeerden en evangelischen de predestinatie (uitverkiezing) te onderschrijven. Op dat punt van de geloofsleer is hij dus 'gereformeerd'.

In hoeverre zij jullie nu echt een boegbeeld van de stroming die jullie in dit boek vertegenwoordigen?
Er klinken twee zuchten. "Tsja...," mijmert Hoek. "Wie zijn er nu wél echte boegbeelden van de gereformeerde en de evangelische beweging? Die kun je bijna niet vinden, denk ik." Ouweneel: "Je zou een totáál ander boekje krijgen als je bijvoorbeeld een zuivere arminiaan had genomen (die de reformatorische visie op de uitverkiezing verwerpt, red.), en als opponent iemand uit de Gereformeerde Gemeenten." Hoek: "Dan krijg je twee schepen die elkaar passeren in de nacht. Onze insteek was juist: 'Probeer eens echt door de bril van de ander te kijken.' Want met elkaar discussiëren, verrijkt je."

Loop je al discussiërend niet het gevaar om je hakken nóg dieper in het zand van je eigen gelijk te drukken?
Hoek: "Er zitten twee kanten aan. Je kunt door de ontmoeting je eigen positie relativeren, maar vanuit een stevig gesprek, waarin je eerlijk naar alle argumenten hebt gekeken, kun je ook extra gelukkig zijn met je eigen visie."
"Over bepaalde zaken zouden we nog lang kunnen doorpraten," haakt Ouweneel aan. "Op veel punten staan we waarschijnlijk nóg dichter bij elkaar dan we nu misschien denken."

Hoe kunnen 'gewone' reformatorische en evangelische christenen tot zo'n geloofsontmoeting komen?
"Je zou in je eigen woonplaats een gezamenlijke bijbelstudiekring van evangelischen en gereformeerden kunnen oprichten," oppert Hoek. "Zo leer je elkaar beter kennen en groei je in wederzijds respect."
Ouweneel: "Da's belangrijk! Het is me een lief ding waard als er over en weer meer tolerantie komt. Op sommige punten, zoals de dooppraktijk, is men in gereformeerde en evangelische kringen vaak sektarisch: 'Het móet zus of zo gebeuren!' Zo van: 'Er zijn twee meningen: de onze en de verkeerde.' Aan dat drammen heb ik een grote hekel. Als we daar met elkaar een heleboel van zouden kunnen afleren, is er al een wereld gewonnen."

Prof. dr. Willem J. Ouweneel (1944) is spreker, docent en auteur. Hij doceert aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) Leuven, schreef meer dan honderd boeken en werkt op dit moment aan een evangelisch-dogmatische reeks. Hij gaat geregeld voor in allerlei gemeenten, van charismatisch tot gereformeerd.

Prof. dr. Jan Hoek (1950) is hervormd predikant in de PKN, bijzonder hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond aan de Protestantse Theologische Universiteit (locatie Kampen), hoogleraar theologie aan de ETF te Leuven en docent aan de Christelijke Hogeschool Ede. Hij heeft diverse publicaties op zijn naam staan.

1. Nederlands Dagblad - 18 oktober 2011 - www.nd.nl

Ouweneel en Hoek botsen over het verbond en de doop

Door: redactie kerk en religie

HEERENVEEN - De evangelische Willem Ouweneel en de gereformeerde Jan Hoek hebben veel gemeen, constateren ze. Ze botsen met name als het gaat over verbond en doop.

Willem Ouweneel en Jan Hoek zijn allebei theoloog; de eerste noemt zichzelf evangelisch, de laatste rekent zich tot de gereformeerde traditie. Daarnaast zijn ze vrienden en ongeveer van dezelfde leeftijd. Samen schreven ze het boek Gereformeerden en evangelischen. Overeenkomsten en verschillen in actueel perspectief (Uitgeverij Medema, Heerenveen).

De twee behandelen een aantal thema's - rechtvaardiging en heiliging, verbond en doop, kerk en ambt, en christenen en de wet - waarbij ze op elkaar reageren. In het hoofdstuk over rechtvaardiging ('God spreekt als rechter de zijnen vrij van de schuld van de zonde en van de straf op de zonde en zegt hun het eeuwige leven toe op grond van het verzoeningswerk van Christus') en heiliging ('God wist de smet van de zonde weg, doet de macht daarvan teniet en herschept de zondaar tot een nieuwe schepping in Christus') spelen met name Romeinen 7 en 8 een rol. In het eerste hoofdstuk schrijft Paulus 'ik wil het goede wel, maar het goede doen kan ik niet', en in het tweede beschrijft hij het leven door de Geest.

De Nederlands-gereformeerde predikant Willem Smouter vat het samen in zijn nawoord: 'In karikatuur gezegd vatten evangelischen dat op als 'zie je wel, we zijn er al' en dus is Romeinen 7 geschiedenis en Romeinen 8 realiteit. Terwijl - opnieuw in karikatuur - gereformeerden ervan maken: 'je bent het in belofte' want Christus heeft het verdiend en ooit zal het zo zijn, maar voor nu blijven we zondaars.'

De verschillen die in dit hoofdstuk naar voren komen, blijken ook de reden van verschillen op andere terreinen. Het zorgt ervoor dat gereformeerden hun dienst soberder invullen (want zij hebben meer aandacht voor de zondige mens) terwijl evangelischen meer inzetten op aanbidding (het overwinningsdenken van Romeinen 8). En dat gereformeerden meer dan evangelischen waarde hechten aan lezing van de tien geboden. Regelmatig constateren de theologen dat hun standpunten dicht bij elkaar liggen. Wat doop en verbond betreft, liggen ze het verst uit elkaar (het enige punt waar volgens Smouter bij Ouweneel 'stoom uit zijn oren komt'). Volgens Hoek draagt 'niet mijn geloof de doop, maar draagt mijn doop mijn geloof. Het gaat om de blijvende geldigheid van Gods in de doop verzegelde belofte'. Ouweneel zegt dan getergd dat er 'strikt genomen geen enkel verbond is gesloten' en dat gereformeerden hun verbondsleer 'niet allereerst in de Schrift hebben "gezien"', maar het als argument achteraf hebben bedacht in hun strijd met de wederdopers..........

Lees verder...