Toen ik echter in de Bijbel op zoek ging, vond ik een paar opmerkelijke gegevens.

Bijbelgegevens

Ten eerste: hoewel het onder Gods toelating gebeurde, was het de satan die 'Job sloeg met boze zweren, van zijn voetzool af tot zijn hoofdschedel toe'. Zijn ziekte kwam van de duivel.

Ten tweede: hoewel we het niet zeker weten, nemen velen toch aan dat Paulus' 'doorn voor het vlees' een kwaal was. Hijzelf zegt dat het hierbij ging om 'een engel van satan, om mij met vuisten te slaan, opdat ik mij niet verhef' (2Ko12:7).

Ten derde: in Lk13:11 lezen we over leen vrouw die achttien jaar een geest van ziekte had gehad, en zij was kromgebogen en kon zich in het geheel niet oprichten'. Dat het bij deze 'ziektegeest' echt om een demon ging, blijkt uit vs16: 'deze, ... die de satan, zie, achttien jaar had gebonden'. Een christen?medicus denkt dat sprake was van spondylitis deformans: 'de beenderen van haar wervelkolom waren versmolten tot een rigide massa'. Een 'zuiver' fysiek probleem dus ? maar in feite het werk van een demon.

Ten vierde spreekt de Schrift over demonen die bijv. stomheid of doofheid veroorzaken: 'En hij dreef een demon uit en deze was stom. Het gebeurde nu, toen de demon was uitgegaan, dat de stomme sprak' (Lk11: 14,? vgl. Mt9:32v.). De demon zelf wordt 'stom' genoemd, maar blijkbaar houdt dit in dat de bezetene stom is. In Mt17:15 is (in letterlijke vertaling) sprake van een 'maanzieke' jongen, d.i. een epilepticus. Epilepsie wordt vandaag beschouwd als een psychiatrische ziekte die fysiek te verklaren én te behandelen is. Maar in Mt17 gaat het om een demon (vs18). In Mk9:17,25 blijkt dit een 'stomme en dove geest' te zijn, d.w.z. een demon die zijn slachtoffer stom en doof maakt (zie ook Mt12:22).

Natuurlijk hoeven we de hedendaagse medische verklaringen niet aan de kant te schuiven, integendeel. Maar naast puur fysieke oorzaken zullen we in een deel van de gevallen aan demonische beïnvloeding hebben te denken. In analogie hiermee worden in de Schrift allerlei andere stoffelijke zaken (met name de hemellichamen) en natuurverschijnselen rechtstreeks met geesten (engelen, demonen) verbonden. De natuurkrachten staan onder toezicht van engelen. Zo lezen we in 0p7:1 over engelen die 'de vier winden van de aarde vasthielden', in 14:18 over een engel die 'macht had over het vuur' en in 16:5 over 'de engel van de wateren'. Soms worden de natuurkrachten en de geesten zelfs geïdentificeerd. In Ps104:4 staat letterlijk: 'Hij [is] makende zijn boden [of: engelen] [tot] winden [roechot], zijn dienaren [tot] laaiend vuur' (Hb1:7 sanctioneert deze vertaling, die onderstreept dat engelen de gedaante van wind of vuur kunnen hebben).

Een interessante plaats is Jh5:4, dat waarschijnlijk een later invoegsel is, maar wel degelijk op een betrouwbare traditie kan teruggaan. Er is ook hier sprake van een soort 'waterengel', die op zekere tijden neerdaalde en het water van de vijver te Bethesda in beweging bracht. Een bijzonder thema vormen de stoicheia in het Nieuwe Testament. De grondbetekenis van dit woord is 'samenstellende delen van een reeks' (vooral de klanken van het alfabet), en vervolgens 'eerste beginselen', het 'ABC', bijv. van een bepaalde leer (Hb5:12). Deze Griekse term kan doelen op de hemellichamen, vooral de twaalf stoicheia (tekens, sterrenbeelden) van de dierenriem, én op de 'elementaire geesten': geesten (engelen, demonen) die geassocieerd zijn met de elementen of natuurverschijnselen, zoals de genoemde water?, wind? en vuur?engelen.

In 2Pt3:10,12 betekent stoicheia 'elementen', niet in modern?chemische zin, maar in de zin van de oercomponenten van de materie volgens antieke opvatting: aarde, water, lucht en vuur, die beheerst worden door geestelijke machten (door de heidenen als 'goden' vereerd). Vele hedendaagse uitleggers nemen deze betekenis (elementaire geesten) ook aan in Gl4:3 en Ko2:8,20; vandaar de NBG?vert.: 'wereldgeesten' (zie mijn commentaar op GI).

Geesten en ziekten

De verbinding tussen engelen (of demonen) en natuurverschijnselen (incl. ziekten) doet ons vreemd aan, beïnvloed als we zijn door de moderne natuurwetenschap, die aan natuurverschijnselen (incl. ziekten) slechts hun fysiek?stoffelijk aspect kan onderkennen. Die fysieke kant gaat zeker terug op werkelijkheid. Maar dat mag ons niet de ogen doen sluiten voor die andere kant: de relatie tussen natuurverschijnselen (incl. ziekten) en de geestenwereld. Deze gedachte wordt door drie punten nader ondersteund:

1) Het woord 'genezen', dat ten aanzien van ziekten gebruikt wordt, wordt evenzeer vaak voor demonenuitdrijving gebruikt, waardoor er een nauw verband tussen veel ziekten en demonische beïnvloeding lijkt te zijn (zie Mt4:24; 12:22; 17:16,18; Lk6:18; 7:21; 8:2; 13:14; Hd5:16).

2) Door zonden wordt een toegangspoort voor demonische beïnvloeding geopend (vgl. Lk22:31; Ef4:26v.; 1Tm3:7; 2Tm2:25v.). Ziekten worden niet altijd door zonden veroorzaakt (Jh9:2v.; 11:4), maar vaak wel, zoals blijkt uit het verband tussen genezing en vergeving (Mk2:1?12; Jh5:14 [vgl. 8:11],Jk5:14v.; vgl. Lk7:50; 1Ko11:30). Ziekten, zonden en demonische invloeden kunnen dus een hecht trio vormen.

3) Het woord 'behouden', dat ten aanzien van de vergeving en het eeuwig heil gebruikt wordt, wordt evenzeer vaak voor het genezen van ziekte gebruikt, waardoor er een nauw verband tussen de heelheid van het lichaam en de heelheid van de ziel blijkt te zijn (vgl. Mt9:21v.; 14:36; Mk5:23,28,34; 6:56; Lk7:3,50 en 8:36,48,50; 17:19; Hd14:9). Zie ook Hd10:38: ' ... terwijl Hij goeddeed en allen gezond maakte die door de duivel waren overweldigd.' Samenvattend: zonder te generaliseren kunnen we stellen dat ziekten veroorzaakt kunnen zijn door zonden. Door die zonden wordt een toegangspoort voor demonische beïnvloeding geopend, die de ziekte kan teweegbrengen. Dat betekent dat genezing van ziekten in zulke gevallen tot stand kan komen doordat de betreffende zonden beleden en vervolgens de aanwezige demonen in de naam van de Here Jezus uitgedreven worden.