www.vergadering.nu  Recensie-index  www.vergadering.nu

2 RECENSIES


Christenen voor IsraŽl?
Verantwoording van een politieke keus
Jochem Douma.
Uitg. Vuurbaak, Barneveld 2008
142 blz. Ä 12,90
Dit boek bestellen...






Lees ook: 10-1-2009 ND: Vrijgemaakte IsraŽlvisie in de maak: "Kerk is NIET in de plaats van IsraŽl gekomen"

2 RECENSIES


2. Reformatorisch Dagblad - 7 januari 2009 - www.refdag.nl

Beloften voor het beloofde land

Recensie door dr. ir. J. van der Graaf

Verbreding 
En ten slotte de andere kant van de medaille, een boek van prof. dr. J. Douma, met de al veelzeggende titel ĒChristenen voor IsraŽl?Ē Dit boek vraagt wat mij betreft om een tegen-boek. In enkele honderden woorden kan ik aan mijn kritiek op deze fundamentele uitgave niet echt recht doen.

Douma geeft eerst een adequate historische doorkijk naar het zionisme. Hier mis ik wel de dissertatie van dr. S. Gerssen, ĒChristelijk Zionisme en christelijke theologieĒ (1978). In de dan volgende hoofdstukken over ĒHet christelijke zionismeĒ, ĒLand, volk en tempelĒ, ĒIsraŽl en de kerkĒ, ĒOudtestamentische profetieŽnĒ en ĒProfetieŽn in het boek OpenbaringĒ keert Douma zich vooral tegen spraakmakende personen van ĒChristenen voor IsraŽlĒ (vandaar het vraagteken in de titel), onder wie Willem J. Glashouwer en Jan van Barneveld, en in dat verband ook tegen de wereldwijd bekende Hall Lindsey. Maar hij is eveneens in discussie met Willem J. Ouweneel, die weer een eigen visie heeft en zicht houdt op het Palestijnse volk.

Met veel van zijn kritiek -met name inzake speculatieve uitleg van profetieŽn en inzake het duizendjarig rijk- ben ik het eens, maar niet met zijn totaalvisie. Douma staat voor het bestaansrecht van de staat IsraŽl, maar dan op politieke gronden (VN-besluit), hoewel er bij hem ook een Ąemotionele bandĒ is. Hij wil geen vervangingstheoloog heten (de kerk in de plaats van IsraŽl) en kiest voor ĄverbredingĒ, maar hij laat de term vervanging ook niet graag schieten. Het Oude Verbond is vervangen: de Ągelovige rest van IsraŽl (Rom. 5:5; 9:27) werd verbreed tot een gemeenschap van Joden en heidenen.Ē Derhalve kiest Douma ook voor evangelisatie onder Joden, c.q. voor Jodenzending, in plaats van getuigend gesprek. Alsof de kerk niet in een unieke verhouding tot IsraŽl staat vanwege gemeenschappelijkheid in het Oude Testament en ook vanwege niet-vervulde beloften, zowel in het Oude Testament als bij Paulus in het Nieuwe Testament. Voor duiding van profetieŽn in de hedendaagse politieke context is bij hem geen plaats. En ook geen landbelofte (Gen. 17:8), met politieke consequenties.

Verborgenheid 
Als ik het kort door de bocht mag zeggen: het boek van Douma staat duidelijk in de traditie van H. Bavinck en van de vrijgemaakt-gereformeerde theologen. Nu behoef ik Douma niet voor te schrijven wat hij ook had kunnen (moeten) lezen. Afgezien van het feit dat hij geen affiniteit heeft met de Nadere Reformatie (de dissertatie van dr. M. van Campen komt wel in de literatuurlijst voor), mis ik de bezinning in hervormd-gereformeerde kring. Het boek van prof. dr. C. Graafland, ĒHet vaste verbondĒ, waarin deze spreekt van Ąeen niet-vervulde restĒ in de profetieŽn, blijft buiten beeld. Ook de publicaties van het Bezinnings Comitť IsraŽl, ĒZicht op IsraŽlĒ, ontbreken. Zo ook het hervormde synodale geschrift ĒIsraŽl, volk, land en staatĒ. In deze publicaties ligt voor mij de fundamentele weerlegging van Doumaís boek.

Maar ook het boek Openbaring heeft een dimensie die bij Douma onderbelicht blijft. Ik herinner aan de verhandeling van Rom. 9 tot 11 van de achttiende-eeuwse Petrus Curtenius, die ten aanzien van de ĄverborgenheidĒ inzake IsraŽl, Rom. 11:25, legt naast Openbaring 10:7 en Amos 3:7.

Dat Ąde christelijke politiekĒ aan IsraŽl geen dienst bewijst door Jeruzalem Ąals ongedeelde hoofdstad te beschouwen, die alleen aan het volk van de Joden zou toebehorenĒ, vloeit uit de integrale visie van Douma voort, maar is naar mijn oordeel afdoende weerlegd door rabbijn R. Evers in een artikel in ĒHet goede levenĒ onder de titel ĒJeruzalem moet joods zijnĒ.

Nogmaals, in (te) kort bestek geef ik slechts een paar hoofdlijnen aan van mijn kritiek. Ik besef dat de waardering op (politieke) onderdelen daaraan (helaas) ondergeschikt is gebleven. Daarom is het boek een symposium waard, waarin de zaken breder kunnen worden uitgewerkt.


1. Nederlands Dagblad - 2 januari 2009 - www.nd.nl

De staat IsraŽl is geen volk van God

Recensie door Dick Schinkelshoek

Het ware IsraŽl bleef bestaan toen de grote meerderheid van de Joden Jezus als Messias verwierp, stelt de vrijgemaakt-gereformeerde emeritus hoogleraar Jochem Douma. Aangevuld met gelovigen uit de volken ontstond een nieuw volk van God. Het is daarom onjuist om van de staat IsraŽl Gods oogappel te maken.

De staat IsraŽl heeft bestaansrecht en verdient respect, benadrukt Douma meteen in hoofdstuk een. ,,Wij staan niet aan de kant van miljoenen mensen in het Midden-Oosten die IsraŽl het licht in de ogen niet gunnen.íí Dat respect is allereerst gebaseerd op de internationale rechtsorde en de beslissing van de Verenigde Naties in 1948: zowel Joden als Arabieren hebben recht op een eigen land.




Lekker winkelen zonder zorgen - Gratis verzending en retour
Douma ziet verder een emotionele grond voor het respect voor de staat IsraŽl: in de geschiedenis zijn de Joden talloze keren vervolgd, met als vreselijk hoogtepunt de Holocaust.
Ook christenen hebben daaraan meegedaan.

Opvallend afwezig in het eerste hoofdstuk zijn allerlei Bijbelteksten waarom christenen IsraŽl zouden moeten steunen. Daaruit blijkt meteen Doumaís aarzeling die hij later in het boek uiteenzet: christenen kunnen weliswaar een bijzondere band met IsraŽl hebben, maar ze mogen van die staat nooit Gods oogappel maken.

Douma gaat in tegen een visie die onder orthodoxe christenen een groeiende populariteit geniet en die hij kortweg samenvat als het Ďchristelijk zionismeí. Hij herleidt deze manier van denken tot het negentiende-eeuwse Ďpremillennialismeí. Daarin is sprake van twee Ďvolken van Godí met twee afzonderlijke heilsgeschiedenissen: de gemeente, die voor de grote verdrukking in de hemel zal worden opgenomen en het oude verbondsvolk IsraŽl dat zich vervolgens tot Christus zal bekeren. IsraŽls handelen, is de gedachte, brengt de komst van Christus dichterbij.

Christelijke zionisten wijzen de rechten af van Arabieren op een eigen land in Palestina, en staan zeer positief tegenover de (vroegere) IsraŽlische nederzettingenpolitiek vanwege ,,een Goddelijk recht op het landíí. Vooral tegen een mogelijke deling van de hoofdstad Jeruzalem zijn ze fel gekant.

In de Verenigde Staten vormen de christelijke zionisten de trouwste bondgenoot van (politiek rechts) IsraŽl. Als extreem voorbeeld noemt Douma de gedetailleerde toekomstbeschrijvingen van de Amerikaanse auteur Hal Lindsey.

Dat volgens het christelijk zionisme iedere kritiek op IsraŽl wordt gezien als vijandigheid tegen God mag volgens Douma een karikatuur zijn, christenen meten in de internationale politiek niet zelden met twee maten.

Rest
De emeritus hoogleraar formuleert zijn eigen positie vooral op basis van de overtuiging dat Gods beloften in Jezus Christus hun ultieme vervulling vinden. Niet dat buiten Christus geen vervulling van beloften mogelijk is, maar ruimte om aan de hand van allerlei oudtestamentische voorzeggingen een ,,aparte Joodse eindgeschiedenis te ontwerpeníí is er niet meer.

Douma verwerpt iedere scheiding tussen kerk en IsraŽl als twee Ďvolken van Godí waarmee God een eigen weg gaat. De kerk is niet het ware IsraŽl, het oude volk van God wordt niet vervangen, haast Douma zich te zeggen. Want vervangingstheologie Ė de technische term van deze opvatting Ė wordt vandaag ,,ongeveer als het grootste vergrijp beschouwd dat men tegen IsraŽl kan begaaníí. Douma spreekt liever van Ďverbredingí. Hij laat zien hoe het in het Oude Testament telkens om een Ďrestí draait in IsraŽl: een minderheid die wťl gelooft, wťl terugkeert. Het is deze rest Ė vanaf Jezus zijn dat zijn volgelingen en de eerste gemeente in Jeruzalem Ė waar de gelovigen uit de heidenen zich bij aansluiten.

Christus breekt de scheidingsmuur tussen Jood en heiden af. Het gaat nu om geloof. Douma sluit op grond van Romeinen 9-11 niet uit dat ooit het hele volk IsraŽl Jezus als de Messias zal erkennen. Maar stellig formuleren dat het hier om een uitstaande belofte gaat, doet hij niet.

Doumaís opvatting over IsraŽl Ė die trouwens aansluit bij de brede gereformeerde traditie Ė heeft duidelijke politieke consequenties. De staat IsraŽl is niet op bijzondere wijze Ďvolk van Godí. Dat is en blijft volgens Douma de kerk: de Joodse Ďrestí verbreed met heidense gelovigen. IsraŽl valt daarom, evenzeer als alle andere landen, onder het volkenrecht. Zo is het pleiten voor Jeruzalem als ongedeelde hoofdstad van IsraŽl niet vol te houden. De ChristenUnie heeft dit in haar verkiezingsprogramma staan, maar bezint zich op dit moment op de passage. Met zijn boek levert Douma een zinvolle bijdrage aan die bezinning.

Twee maten
Opzet en stijl van het boek zijn helder. Vooral de ontrafeling van de theologische achtergronden van het christelijk zionisme is erg verhelderend. Voor tegenstanders, maar wellicht nog meer voor sympathisanten. Douma noemt eenmaal de stichting Christenen voor IsraŽl. De vraag is wel of werkelijk iedere theologisch gefundeerde steun aan de staat IsraŽl terug te voeren is op Ďpremillennialistischeí tendensen. Voor veel mensen is wellicht een verwijzing naar de belofte van God aan Abraham en zijn nazaten al genoeg. Bovendien is theologisch gezien te discussiŽren over de aanname dat in Christus alle oudtestamentische beloften zijn vervuld.

Het sterkste onderdeel van het boek is Doumaís Ďaanklachtí tegen de neiging van christenen om politiek gezien met twee maten te meten: een voor IsraŽl en een voor de rest. Het is geen vraag die Douma systematisch uitwerkt, maar: hoe zou God de Algoede, Vader van Jezus Christus die tot het bittere einde toe de meest zuivere vorm van liefde uitdroeg, mensen kunnen opdragen Ė zelfs al zouden ze tot zijn volk behoren Ė om het kwade te doen? Dat is onmogelijk.

God gaat ťťn geschiedenis met mensen, is daarvoor Ďklein begonnení (Berkhof) om zijn heil te verbreden naar alle windstreken. Je kunt met het land IsraŽl Ďom der vaderen wilí een innige band voelen, maar juist daarom is voortrekken onmogelijk. Doumaís boek biedt een realistische, gereformeerde kijk op het volk en de staat IsraŽl.

www.vergadering.nu