|
www.vergadering.nu Recensie-index www.vergadering.nu
2
RECENSIES
 Israel en de hiel van Ezau
De wortels van de 'Edomitische theologie'.
Willem J. Ouweneel
Aspect, Soesterberg 2025
158 pag.
€ 21,95
Paperback
ISBN 9789464872743
Dit boek bestellen bij Boekwinkeltjes.nl (tweedehands)...
of zoek bij: fakkel.nl | ichthusboekhandel.nl | goedhartboeken.nl
Dit boek is niet bedoeld voor christenen die alleen met hun persoonlijk heil en hun eigen 'hemelse toekomst' bezig zijn. Die christenen beseffen te weinig dat God een collectief plan voor deze aarde heeft en dat zij deel uitmaken van een geschiedenis die gericht is op de verwerkelijking van dit plan. In dit plan spelen, naast Christus zelf, twee factoren een centrale rol: enerzijds het volk Israël (én zijn onvervreemdbare land Israël), anderzijds de geestelijke machten 'achter de schermen'. De Bijbel illustreert dit plan van God aan de hand van het conflict tussen de tweelingbroers Jakob en Ezau, en tussen hun nazaten: Israël en Edom (dat is in de breedste zin van het woord: heel de anti-Israëlgezinde wereld, inclusief de 'Edomitische' theologie). Het plan loopt erop uit 'alles wat in de hemelen en wat op de aarde is onder één hoofd samen te brengen in Christus'
(Ef. 1:9-10).
2.
Jenno Sijtsma
- januari 2026
Israël en de hiel van Ezau
Boekrecensie door ds. Jenno Sijtsma
Drie boeken van Willem Ouweneel.
Als ik me het goed herinner was het Adriaan Roland Horst die over de schrijver Simon Vestdijk zei: ”Hij schrijft sneller dan God kan lezen”. Ik heb geen idee meer hoeveel tientallen boeken ik in mijn lange leven van Vestdijk heb gelezen, maar ik weet nog wel dat ik enorm geboeid was door zijn boek
'De kellner en de levenden' - inderdaad met dubbel l . Soms verschenen er twee boeken van Vestdijk in een jaar en dat vond ik heel indrukwekkend. Wie schetst mijn verbazing te lezen dat Willem Ouweneel in de afgelopen twee jaar veel meer dan tien boeken heeft geschreven, weliswaar bij verschillende uitgevers, maar toch. Ook van hem heb ik zeker meer dan zestig/zeventig boeken gelezen en bestudeerd en gerecenseerd. Boeken, die mij meestal fascineerden en die ik vaak ter hand nam door de uittreksels die ik van elk boek maakte – en nog steeds maak - ter voorbereiding op het zondagse preken.
De laatste maanden zijn er mij een drietal boeken van Ouweneel gestuurd. Ik wil hier wel vermelden dat ik, mede door het lezen van deze boeken, grote bewondering heb voor de kennis van
Ouweneel. Deze drie uitvoerige besprekingen willen ook een eerbetoon zijn aan de erudiete, intens gelovige Ouweneel. Willem, bedankt!!
Het eerste boek : God, bent U rechtvaardig? (klik
hier...)
Het tweede boek: Israël en de hiel van Ezau
Het derde boek : Mozes, Messias, Mohammed (klik
hier...)
Het tweede boek heeft tot titel gekregen: Israël en de hiel van Ezau, met de ondertitel
'De wortels van de ‘Edomitische' theologie. Direct in de Proloog geeft Ouweneel al aan, waar het hem om
gaat:
”De christenen beseffen te weinig dat God een collectief plan voor deze aarde heeft en dat zij deel uitmaken van een geschiedenis die gericht is op de verwerkelijking van dat plan. God heeft ‘ons de verborgenheid van zijn wil bekend gemaakt, (…) dat Hij zich had voorgenomen (…) aangaande de bedeling van de volheid der tijden, om alles wat in de hemelen en wat op de aarde is onder één hoofd samen te brengen in Christus’
(Ef. 1 : 9-10). In dit plan spelen, naast Christus zelf, twee factoren een centrale rol: enerzijds (het etnische) Israël (en zijn onvervreemdbare land), anderzijds de onzichtbare geestelijke machten. Daarover gaat dit boek”
Met de Kerstpreken achter de rug kan ik het niet laten u van mijn ongenoegen te vertellen. Hoeveel voorgangers hebben met Kerst de tekst
"Ons is een Kind geboren" bepreekt en dat zonder blikken of blozen zonder meer op de Kerkelijke gemeente betrokken? Ik zat zelf onder het gehoor en kon mezelf amper bedwingen om op te staan en te vertellen dat het zo niet kon. Dat deze geboorte door de engel was beloofd aan de Jodin Maria en dat dit iets was dat God aan Israël toezegde. De Verlosser die geboren zou worden was een Jood en de verlossing was allereerst bestemd voor de Joden. Met dit in het achterhoofd nam ik het boek van Ouweneel ter hand. En het was voor mij zijn bekende visie die hij uitgebreid uitlegde: God is in de eerste plaats de God van Israël en overal waar in de Bijbel Israël wordt genoemd gaat het over het volk van toen en het volk van nu. Gods belofte is voor eeuwig aan en met dit volk gegeven en gebonden.
Het eerstgeboorterecht werd door Ezau afgewezen en verkocht voor een "schotel linzenmoes. Daardoor en daarmee stelde God vast dat het dus Jakob was die recht had – en heeft – op alle voorrechten die God in dat geboorterecht aan Zijn volk Israël heeft gegeven. Daar hoort ook het betrekken van het land bij, ook al blijft dat land bezit van God. Tegelijk was het Jakob die bij de geboorte de hiel van Ezau vasthield. Dat wil niet vertaald worden, zoals helaas zo vaak gebeurt, dat Jakob een hiellichter was. Integendeel, het wil zeggen dat in Jakob de volkeren gezegend zullen worden."
In dit prachtige en krachtige boek van Ouweneel laat hij zien hoe de eeuwenlange strijd tussen Jakob/Israël en Ezau/Edom al is begonnen in de moederschoot en dat die niet eerder zal eindigen dan bij de komst van de Messias met de wolken des hemels (Daniël 7 : 13-14).
Door heel dit boek spreekt Ouweneel in allerlei bijbelteksten en vooral met gebruik van citaten uit de rabbijnse bronnen zich uit tegen het supersessionisme, vaak de vervangingsleer genoemd, maar dat is volgens Ouweneel minder juist. Deze leer gaat ervan uit dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen en dat, als er in het Nieuwe testament over Israël wordt gesproken, dat het dan over de kerk gaat,
"het Geestelijk Israël". Ouweneel noemt die kerk ‘Edomitisch’’, en zegt zelfs dat dit de diefstal van Edom is. Ik zou nog wel veel meer uit dit boek aan willen halen, maar ik wil met mijn woorden u als het ware op het hart binden dit boek te kopen, te lezen, te bestuderen aan de hand van Gods Woord. Elke kerkenraad zou dit boek moeten gaan bespreken en zeker elke predikant kan mijns inziens niet om dit boek heen. Een rijk cadeau is het!
-----------------------
Het eerste boek : God, bent U rechtvaardig? (klik
hier...)
Het tweede boek: Israël en de hiel van Ezau
Het derde boek : Mozes, Messias, Mohammed (klik
hier...)
1. Israel
en de Bijbel / IB-Magzine - juni 2025 - www.israelendebijbel.nl
'Edomitische' theologie
Boekrecensie door Kees de Vreugd
In zijn nieuwste (tenminste, bij het schrijven van deze bespreking) boekje gaat Ouweneel in op de broedertwist tussen Jakob en Ezau. In 22 hoofdstukjes (volgens de letters van het Hebreeuwse alfabet) zet hij de typologische betekenis ervan uiteen. Daarbij leunt hij sterk op de rabbijnse uitleg. Dat is iets wat hij in een heel aantal van zijn recente publicaties doet, en alleen al daarom zijn ze de moeite waard.
De afbeelding op de cover (een tekening van Gustave Doré) laat zien waar het in het boekje om gaat: Jakob worstelt met de engel (en niet met God). Die engel is de engelvorst van Ezau, zoals in de hoofdstukken 9 en 10 wordt uitgelegd. Ouweneel sluit daarmee aan bij de uitleg van de cultuurfilosoof dr. Frank de Graaff en bij een hoofdlijn in de rabbijnse uitleg. Overigens, ook een Oudtestamenticus als Claus Westermann verklaart in zijn commentaar op Genesis de engel als een demon die aan een bepaald territorium is gebonden. Maar m.i. kunnen we inderdaad specifieker zijn. In de Bijbelse overlevering is de engel verstaan als de engel van Ezau. Dat blijkt uit Genesis 33:10 en Hosea 12:5 (de hoofdletters in de HSV moeten we negeren): Jakob "streed met de engel en overwon; wenend vroeg hij (de engel) hem (Jakob) om genade." In een toelichting op het boekomslag wijst Ouweneel op het vooroordeel van Doré: hij beeldt de engel zo af dat de kijker er niet aan kan twijfelen dat de engel wint — terwijl de uitslag precies andersom was!
Het verhaal van Jakob en Ezau is meer dan een oud volksverhaal over tweelingrivalen; het is een Bijbelse typering van de geschiedenis van Israel en zijn rivaliserende buurvolk. Het is in de rabbijnse uitleg een typering van de strijd tussen Israel en de machten waar het in zijn geschiedenis mee to kampen krijgt. Zo wordt bijvoorbeeld in de Midrasj de droom van Jakob (Genesis 28) uitgelegd: de opklimmende en neerdalende engelen staan volgens een bepaalde interpretatie voor de grootmachten die over Israel zullen heersen. Zij gaan op, blinken en verzinken. Maar Israel biijft bestaan.
'Edom' staat uiteindelijk in de klassieke rabbijnse uitleg (niet bij alle klassieke Joodse uitleggers - Ibn Ezra bijv. wijst die identificatie af) voor Rome, het Romeinse Rijk en de Romeinse kerk. Ouweneel trekt deze lijn door naar wat hij noemt de 'Edomitische' (de aanhalingstekens zijn van hemzelf) theologie tot op de dag van vandaag. Dat is een theologie die geen plaats meer heeft voor het 'etnische' Israel, waar individuele Joden hun heil alleen nog kunnen vinden door zich te bekeren tot de kerk. En die kerk, dat is
de 'Edomitische' kerk, die Israel niet wil zegenen, maar de zegen van Israel heeft gestolen. "Ik noem die
Kerk 'Edomitisch' omdat het die Kerk theologisch gelukt is wat geen enkele 'Edomiet' militair ooit blijvend voor elkaar heeft gekregen: het etnische Israel van zijn zegen te beroven en die zichzelf toe te eigenen met de slogan: wij, de Kerk (die voor 99,9 procent uit niet-joden bestaat) zijn het nieuwe lsrael'" (blz. 141, cursivering origineel). Maar in de Bijbel bestaat er geen ander Israel dan het etnische Israel. De huiveringwekkende consequentie van de 'Edomitische' theologie is, dat zij "feitelijk geen kennis meer heeft van Hem die honderden keren in de
Bijbel 'de God van Israel' wordt genoemd - zij kent nog slechts de God van de christelijke Kerk, en dat is iets totaal anders" (blz. 143). De God van Israel is de God van Jakob - niet de god van Ezau.
Dat wil niet zeggen dat God niet ook God voor Ezau wil zijn. Integendeel. De hele strijd van Jakob is juist daarop gericht dat Ezau Jakob zal zegenen en daardoor zelf zegen zal ontvangen. Daarom is ook het juiste verslaan van de naam Jakob van belang. Jakob is niet de hielenlichter (dat is de boosaardige gedachte van Ezau) maar hij die de hiel vasthoudt. Hij zit Ezau op de hielen. Dat wil heilshistorisch ook zeggen dat hij hem opvolgt: het Messiaanse rijk waar Jakob voor staat zal Edom, de wereldmacht die vijandig tegenover Israel staat, verslaan en opvolgen. Maar het vasthouden van de hiel wil ook zeggen dat de God van Jakob/Israel de volkerenwereld (Ezau/Edom) nooit loslaat, maar haar juist altijd weer in Jakob/Israel wil zegenen.
Het is trouwens ook opmerkelijk dat de eerste die in het Nieuwe Testament Jezus naar het leven staat de Edomiet Herodes is. En dat Jezus uiteindelijk door de Romeinse (Rome is Edom) machthebber
gekruisigd wordt. Het is ook opmerkelijk dat Paulus juist in zijn brief aan de Romeinen de woorden uit Maleachi aanhaalt: "Jakob heb
Ik liefgehad en Ezau heb Ik gehaat." En het is juist de brief aan de Romeinen die zo sterk de blijvende positie van Israel benadrukt. Er is geen zegen voor de volken, voor Edom, zonder Israel. Vervreemdend is het dan ook dat in bijv. Karl Barths theologie Israel vooral lijkt te fungeren als de gestalte van de verwerping. Ouweneel voert hem op als exponent van
de 'Edomitische' theologie. Toch doe je Barth daarmee naar mijn gevoel ook weer niet helemaal recht.
Niet alleen theologisch, ook fysiek heeft Israel tot vandaag toe te strijden met machten die hem willen vernietigen. 'Edomitische' theologie vinden we niet alleen in de kerk, maar ook bij de Islam. En 'Edomitisch' denken zet vandaag de dag de toon in het gros van de reguliere media. Die strijd zal doorwoeden tot de Messias daar een einde aan maakt. Het Bijbelse perspectief is daarom een heerlijke toekomst voor Israel. Het boekje eindigt met een reeks Bijbelse beloften voor Jakob/Israel.
Wat mij betreft heeft Ouweneel met deze typering van tijd en theologie een lezenswaardig boekje geschreven.
|