Boekrecensie

2 RECENSIES

Mozes, Messias, Mohammed
en het einde der tijden
Willem J. Ouweneel
Uitg. Gideon, 2025,
304 blz., paperback
EAN-code: 9789059993051

Dit boek bestellen bij Boekwinkeltjes.nl (tweedehands)...
of zoek bij: fakkel.nl | ichthusboekhandel.nl | goedhartboeken.nl

De verhouding tussen Mozes (jodendom), de Messias (christendom) en Mohammed (islam) is ingewikkeld. De wortels ervan liggen in de Bijbelse familie van Abraham. Uit zijn vrouw Hagar werd zijn zoon Ismaël geboren, en uit zijn vrouw Sara zijn zoon Izaäk. Volgens de Bijbel werd Izaäk de eigenlijke verbondspartner van God; uit hem kwam Jakob, en uit Jakob kwamen de twaalf stammen van Israël voort. Maar uit Ismaël kwamen ook twaalf stammen voort. Bovendien werd hij de voorvader van Mohammed, volgens de islam de laatste van Gods vijfentwintig profeten, de man aan wie de Koran werd toevertrouwd die, volgens dezelfde islam, de Bijbel overvleugelde. Waar ligt de prioriteit: bij Mozes en het Oude Testament, bij Jezus en het Nieuwe Testament of bij Mohammed en de Koran?
Wat Jezus betreft: volgens de Joden was Jezus een valse Messias. Volgens de christenen was en is Jezus de ware Messias van Israël én de Zoon van God. Volgens de moslims was en is Jezus 'Messias' (zonder nadere toelichting), en niet Zoon van God, en wordt Hij overvleugeld door Mohammed. Hoe stellen we vast wie er gelijk heeft?
Zal er ooit een tijd komen dat Joden, christenen en moslims - alle drie geestelijke 'nakomelingen' van Abraham - elkaar ooit nog eens zullen vinden? Ja, dat zal zijn aan het eind van de tegenwoordige 'eeuw': bij de verschijning van de Messias met de wolken van de hemel. Daar gaat dit boek over. Het sluit nauw aan bij twee recente boeken van Willem J. Ouweneel: 'Imam en pastor' en 'Israël en de hiel van Ezau'.

Prof. dr. Willem J. Ouweneel (1944) is gepromoveerd in de biologie (Utrecht 1970), de filosofie (VU Amsterdam 1986) en de theologie (Bloemfontein, RSA 1993). Hij is emeritus-hoogleraar in de wetenschapsfilosofie (Potchefstroom, RSA) en in de systematische theologie (Leuven/Heverlee, B.). Hij heeft meer dan tweehonderd boeken op zijn naam staan en heeft gepreekt in meer dan dertig landen.

2. Jenno Sijtsma - januari 2026

Mozes, Messias, Mohammed

Boekrecensie door ds. Jenno Sijtsma

Drie boeken van Willem Ouweneel.
Als ik me het goed herinner was het Adriaan Roland Horst die over de schrijver Simon Vestdijk zei: ”Hij schrijft sneller dan God kan lezen”. Ik heb geen idee meer hoeveel tientallen boeken ik in mijn lange leven van Vestdijk heb gelezen, maar ik weet nog wel dat ik enorm geboeid was door zijn boek 'De kellner en de levenden' - inderdaad met dubbel l . Soms verschenen er twee boeken van Vestdijk in een jaar en dat vond ik heel indrukwekkend. Wie schetst mijn verbazing te lezen dat Willem Ouweneel in de afgelopen twee jaar veel meer dan tien boeken heeft geschreven, weliswaar bij verschillende uitgevers, maar toch. Ook van hem heb ik zeker meer dan zestig/zeventig boeken gelezen en bestudeerd en gerecenseerd. Boeken, die mij meestal fascineerden en die ik vaak ter hand nam door de uittreksels die ik van elk boek maakte – en nog steeds maak - ter voorbereiding op het zondagse preken.

De laatste maanden zijn er mij een drietal boeken van Ouweneel gestuurd. Ik wil hier wel vermelden dat ik, mede door het lezen van deze boeken, grote bewondering heb voor de kennis van Ouweneel. Deze drie uitvoerige besprekingen willen ook een eerbetoon zijn aan de erudiete, intens gelovige Ouweneel. Willem, bedankt!!

Het eerste boek : God, bent U rechtvaardig? (klik hier...)
Het tweede boek: Israël en de hiel van Ezau (klik hier...)
Het derde boek : Mozes, Messias, Mohammed

Dan het derde boek (klik hier...), dat als titel heeft 'Mozes, Messias, Mohammed', en de ondertitel: 'en het einde der tijden'. De trouwe lezer van de boeken van Ouweneel zal ervaren dat dit wel écht Ouweneel is: met een onvoorstelbare veelheid van gegevens, tekstverwijzingen, citaten en feitjes maakt hij duidelijk waar het in het noemen en bespreken van die drie namen om gaat.

Het is kolossaal wat hier allemaal geboden wordt, en dat vanuit, mag ik zeggen, de drijfveer dat alleen het christelijk geloof belangrijk is en dat Jezus dé Redder der wereld is. Veel van wat in eerdere boeken van Ouweneel is te lezen is hier heel herkenbaar aanwezig, maar het is altijd leerzaam.

Je zou kunnen zeggen dat als Sara oud begint te worden en verwacht geen kinderen meer te zullen baren, de problemen beginnen. Ze zegt tegen Abraham dat hij er goed aan doet Hagar tot vrouw te nemen en uit haar kinderen te verwekken. God had haar wel beloofd dat ze zelf een zoon zou krijgen, maar naar de mens gesproken was dat inmiddels onmogelijk geworden. Geduld gevraagd, zou je een devies van God kunnen noemen. Zo wacht de christen al bijna duizenden jaren op het beloofde komen van Jezus en een nieuwe aarde en een nieuwe hemel.

Maar goed, Abraham luistert naar zijn vrouw, en dat is meestal een goede gewoonte. Als Hagar hem een zoon baart, is dus Ismaël – die naam krijgt hij van God - de eerste zoon van Abraham. Uit het vervolg blijkt dat uit de broers Izaäk en Ismaël elk een twaalftal stammen voortkomen, die elkaar de eeuwen door naar het leven staan. De Islam ziet zichzelf voortgekomen uit Ismaël en Mohammed als een nakomeling van Ismaël, de voornaamste profeet van de Islam. Voor de Christenen is Jezus de Messias ,maar voor de Joden is Hij dat niet en wachten zij nog op de komst van de Messias.

De Islam kent God niet als Vader en kent ook geen Verlosser. De Koran vervloekt de Joden vanwege hun ongeloof. En wat betreft het einde der tijden en de toekomst voor de nakomelingen van Ismaël, zoals in de vorige bespreking al is gezegd: er kan geen zegen voor (de zonen van ) Ismaël zijn buiten dé Zoon van Izaäk om. Voor de Islam is het einde der tijden ook de Dag des oordeels, waarop ieder zal worden aangesproken en be-(ver-)oordeeld op zijn werken. In al mijn gesprekken met moslims ervaar ik steeds weer dat ze geen vrede kennen in het dagelijks leven, ook al houden ze zich trouw aan wat van hen wordt verwacht. Ik ben door dit boek heen gekropen en ervaar het als een uitermate actueel boek.

Nog een laatste ervaring. Als Izaäk en Ismaël broers van elkaar zijn en God voor hen beiden een machtige belofte heeft beloofd. Moeten (?) wij als christenen dan ook juist voor de Moslims bidden? Ik heb jaren geleden in een kerk dat gedaan, en vóór dat gebed vertelt wat de Bijbel leert over deze twee zonen. Ik heb in die kerk nooit meer mogen voorgaan…! Juist wij als christenen die weet hebben van de vergeving die Christus ons wil geven, moeten dat ook beleven!

--------------------------------
Het eerste boek : God, bent U rechtvaardig? (klik hier...)
Het tweede boek: Israël en de hiel van Ezau (klik hier...)
Het derde boek : Mozes, Messias, Mohammed (klik hier...)

1. indekerk.be Blog - 29 november 2025 - indekerk.be...

Mozes, Messias, Mohammed

Boekrecensie door Raymond R. Hausoul

Willem Ouweneel weet in Mozes, Messias, Mohammed op toegankelijke wijze drie grote religies met elkaar in gesprek te brengen. Wat meteen opvalt is de open toon van het boek. In plaats van de islam als tegenpool van het christendom neer te zetten, zoekt de auteur naar herkenning, verbinding en gesprek. Dat maakt dit boek geschikt voor christenen die nieuwsgierig zijn naar hoe jodendom, christendom en islam zich tot elkaar verhouden.

Ouweneel geeft onder meer inzicht in rituelen, religieuze teksten en geloofsbeleving binnen de islam. Bijzonder is de nadruk op Gods zegen voor Ismaël, een lijn uit het Bijbelboek Genesis die bij veel christenen vaak onderbelicht blijft. Die aandacht zorgt voor een andere kijk op de plaats van de islam binnen het grotere verhaal van God. Ook laat de auteur zien hoe deze drie religies in de loop van de geschiedenis op elkaar hebben gereageerd en wat hen vandaag nog steeds met elkaar verbindt of onderscheidt.

Het boek leest prettig en heeft een uitnodigend karakter. De stijl is helder en het geheel is goed te volgen, ook zonder voorkennis van Ouweneels eerdere werken over de islam of het jodendom. Als kennismaking met de religieuze dialoog is het een mooi vertrekpunt.

Toch zijn er ook een paar aandachtspunten. Zo wekt de titel de indruk dat Mozes, Jezus (de Messias) en Mohammed ieder evenveel aandacht krijgen, maar in werkelijkheid krijgt Mozes geen eigen hoofdstuk. Hij wordt vooral zijdelings besproken via verschillende Joodse tradities. Voor lezers die juist op zoek zijn naar een evenwichtige vergelijking tussen de drie figuren, kan dat wat teleurstellend zijn.

Daarnaast blijft het boek op sommige punten aan de oppervlakte. Verwijzingen naar diepere werken over de christelijk-islamitische dialoog ontbreken grotendeels. Ook het fundamentele debat over de aard van God, zoals het verschil tussen de Drie-eenheid en de islamitische visie op Gods eenheid, wordt slechts beperkt aangestipt.

Dat neemt niet weg dat Mozes, Messias, Mohammed veel waarde biedt, vooral door de warme toon en het verlangen naar ontmoeting. Wie zoekt naar een eerste, respectvolle kennismaking met de raakvlakken en verschillen tussen jodendom, christendom en islam, vindt in dit boek een toegankelijke en goed leesbare gids.